یعنی چه
واژه «مَشمار» یک فعل نهی (امر منفی) در زبان فارسی کلاسیک و کهن است. این کلمه از ترکیب پیشوند نهی «مَـ» و بن مضارع/امر «شمار» (از مصدر شمردن و شماریدن) ساخته شده است و به مخاطب فرمان میدهد که چیزی یا کسی را در شمارش، حساب یا قضاوت خود وارد نکند یا آن را به حساب نیاورد.
تلفظ
این واژه به صورت مَشْمار (m-aš-m-ā-r) با فتحهی ميم و سکون شین تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «به حساب نیاور»، «حساب نکن در ادبیات کهن» یا «نهی از شمردن»، واژه ۵ حرفی «مشمار» به کار میرود.
به انگلیسی
عبارات فوق در زبان انگلیسی دقیقاً مفهوم به حساب نیاوردن، شمارش نکردن یا نادیده گرفتن یک امر را میرسانند.
به عربی
در زبان عربی، افعال نهی «لا تحسب» (مپندار، به حساب نیاور) و «لا تعد» (شمارش نکن) نزدیکترین معادلهای معنایی به مشمار هستند.
به فارسی
برگردان و معادلهای روان این واژه در زبان فارسی امروز شامل عباراتی چون «حساب نکن»، «در شمار مگیر» و «جزو دستهبندی قرار نده» است که مفهوم نهی از قیاس و شمارش را میرسانند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و شعر فارسی، واژه مشمار به عنوان یک آرایه و نماد برای هشدار دادن به انسانها استفاده میشود تا از روی ظاهر، مادیات، یا رفتارهای فریبندهی روزگار قضاوت نکنند؛ مانند بیت معروف سعدی: «دوست مشمار آن که در نعمت زند / لاف یاری و برادرخواندگی» که در آن نماد نهی از دوستیهای ظاهری است.
جمعبندی و توضیح کامل مشمار
واژه «مشمار» یک ساختار دستوری اصیل و کهن در زبان فارسی است که به عنوان فعل نهی از مصدر «شمردن» یا «شماریدن» شناخته میشود. در دوره فارسی باستان و میانه، از پیشوند «مَـ» برای منفی کردن افعال امری استفاده میشد که این ساختار در ادبیات کلاسیک دری نیز به وفور حفظ شده است. این کلمه به معنای «به حساب نیاور» یا «در شمار مگیر»، ابزاری ادبی برای توجه دادن مخاطب به عمق مسائل و پرهیز از محاسبات سطحی است.
گاهی ممکن است به دلیل شباهتهای آوایی، این کلمه با واژگانی نظیر «مسمار» (به معنی میخ در عربی) یا «مُشَمَّر» (به معنی آماده و دامن به کمر زده) اشتباه گرفته شود؛ اما از نظر ریشهشناسی، مشمار کاملاً ایرانی بوده و از ریشه باستانی هندواروپایی (mar) به معنی بهیادسپاری و آمار گرفته شده است. این کلمه در جدولها کاربرد زیادی دارد و نمونهای پویا از بقای قواعد دستوری کهن در شعر و ادبیات به شمار میرود.