یعنی چه
ترس از خدا در فرهنگ اسلامی و عرفانی به معنای وحشت غریزی از یک موجود ستمگر نیست؛ بلکه حالتی روحی ناشی از درک عظمت، جلال و عدالت الهی است. این حالت موجب هوشیاری اخلاقی، احساس تقصیر در بندگی و بیم از افتادن در ورطهٔ گناه و مجازات عادلانهٔ او میشود که همواره با امید به رحمتش (خوف و رجاء) همراه است.
تلفظ
این عبارت ترکیبی در زبان فارسی به صورت «تَرس اَز خُدا» تلفظ میشود که شامل واژهٔ اوستایی ترس و کلمهٔ پهلوی خدا است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون تقوا، خشیت و خوف به عنوان پاسخهای جایگزین برای این مفهوم به کار میروند، اما خود عبارت «ترس از خدا» دارای ۸ حرف مجزا است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات فوق برای رساندن مفهوم خداترسی و احترام آمیخته با هراس از پروردگار استفاده میشوند.
به عربی
در زبان و فرهنگ عربی، مفاهیم متعددی بسته به مرتبه و نوع نگاه به این حالت روحی وجود دارد که خشیت و خوف از رایجترین آنها هستند.
در قرآن
در قرآن کریم، مفهوم ترس از خدا ابعاد گوناگونی دارد. «خشیت» ترسی ناشی از شناخت وعظمت است مانند آیه ۲۸ سوره فاطر: «إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ». «خوف» بیم از عاقبت اعمال و حسابرسی است مانند آیه ۴۶ سوره رحمان: «وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ». همچنین «وجل» به معنی تکان خوردن دل هنگام یاد خدا در آیه ۲ سوره انفال آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل ترس از خدا
عبارت «ترس از خدا» در متون دینی و عرفانی فراتر از یک هراس ساده و روانی است؛ این مفهوم در واقع به معنای بیداری دل، تقوا و پروای از گناه قلمداد میشود. کسی که به این مرتبه میرسد، به دلیل درک و شناخت عمیق از عظمت و عدالت پروردگار، از کوتاهی در انجام وظایف خود بیم دارد و این حالت او را به سمت پاکدامنی سوق میدهد.
نکته مهم در این دیدگاه، همراه بودن همیشگی بیم با امید است که در اصطلاح دینی به آن «خوف و رجاء» میگویند. این توازن مانع از ناامیدی انسان شده و مایهٔ بیداری اخلاقی و پویایی فرد در مسیر هدایت میگردد، به طوری که نشانههای بیرونی آن در ادبیات عرفانی با رفتارهایی چون انابه، تضرع و دوری از محرمات شناخته میشود.