یعنی چه
واژه عاطر در لغت به معنای بوی خوش دهنده، معطر و دلانگیز است. همچنین به فردی که عطر را دوست دارد و زیاد از آن استفاده میکند نیز عاطر میگویند. این کلمه در متون ادبی برای توصیف سخن، اندیشه و ذهن پاک و فیضبخش نیز به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت عاطِر (با کسره حرف ط) تلفظ میشود و یک صفت فاعلی در زبان عربی است که وارد زبان فارسی شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم عاطر، بسته به متن از واژگان توصیفی مربوط به رایحه خوش استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصل عربی دارد و در خود زبان عربی نیز به همین صورت یا با مشتقات هممعنی جهت توصیف رایحه پاک و خوش به کار میرود.
به فارسی
برابرهای دقیق فارسی این کلمه شامل واژگانی چون خوشبو، بویا، عطرآگین و عطرآمیز است که همگی به دارا بودن رایحه دلنشین اشاره دارند.
در قرآن
کلمه عاطر و مشتقات مستقیم ریشه (ع-ط-ر) در قرآن کریم وجود ندارند؛ با این حال، مفاهیم همسو با آن مانند واژه «طیب» برای اشاره به پاکیزگی و رایحه خوش بهشتی بارها در آیات ذکر شده است.
نماد چیست
عاطر در ادبیات نماد صفا، طراوت و نیکویی است. این واژه بیشتر در ترکیب کنایی «خاطرِ عاطر» به کار میرود که نمادی از ذهن، اندیشه و ضمیر شریف، پاک و بزرگوار اشخاص است، چنان که حافظ میفرماید: «من که باشم که بر آن خاطر عاطر گذرم...»
جمعبندی و توضیح کامل کلمه عاطر
واژه «عاطر» صفت فاعلی برخاسته از ریشه عربی (ع-ط-ر) است که در دو قلمرو معنایی کاربرد دارد؛ در معنای نخست و مادی خود به هر چیز معطر، خوشبو و دلانگیز یا فردی که شیفته عطر است اشاره دارد. در معنای دوم که بیشتر وجهه ادبی و کنایی به خود میگیرد، برای ستایش و توصیف پاکی، نیکویی و بزرگواری افکار و ذهن به کار میرود.
این واژه اگرچه در متون دینی و قرآن کریم به طور مستقیم منعکس نشده، اما حضور پررنگی در دیوان شاعران برجسته پارسیگوی از جمله لسانالغیب حافظ شیرازی دارد. رایجترین تجلی آن در ترکیب کنایی «خاطر عاطر» است که به معنای ذهن شریف و اندیشه فیضبخش مخاطب به کار میرود و نشاندهنده لطافت و عمق فرهنگ و ادب فارسی در وامگیری اصطلاحات است.