یعنی چه
این کلمه از زبان عربی وارد متون پزشکی و لغتنامههای کهن فارسی مانند دهخدا شده است. پزشکان قدیمی به دلیل شباهت برجستگی سر استخوان ران (فخذ) به میوه سیب، به هر یک تفاحه و به جفت آن تفاحتان میگفتند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه روی حرف ت، تشدید و فتحه روی حرف ف و فتحه روی حرف ت دوم است (تُفّاحَتان) که علامت تثنیه (دوگان) در زبان عربی را با خود دارد.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان یک لغت ۷ حرفی و به عنوان معادل کالبدشناسی قدیمی یا شکل تثنیه سیب پرسیده میشود.
به انگلیسی
بسته به متن و زمینهای که واژه در آن به کار رفته، برگردان انگلیسی آن متفاوت است؛ در متون تشریحی از اصطلاحات پزشکی مربوط به استخوان ران استفاده میشود.
به عربی
این کلمه تثنیه واژه «تفاحة» (یک سیب) از ریشه سه حرفی (ت - ف - ح) در زبان عربی است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای رساندن معنای لغوی این کلمه از ترکیب عدد دو و واژه سیب استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معادل مستقیم و تککلمهای برای این واژه وجود ندارد و به صورت ترکیبی به «دو سیب» یا در اصطلاح تشریحی به برجستگیهای بالای استخوانهای ران ترجمه میشود.
در قرآن
واژه تفاحتان یا سایر مشتقات ریشه (ت-ف-ح) مانند تفاح، هیچگونه کاربرد یا تواتری در آیات قرآن مجید ندارند.
نماد چیست
ریشه این واژه (سیب) در فرهنگ عامه و ادبیات خاورمیانه نماد گونههای سرخ، سلامتی و زیبایی است. همچنین در برخی روایات غیرقرآنی (تحت تأثیر عهد عتیق) به عنوان میوه ممنوعه شناخته میشود، اما کاربرد آناتومیک آن فاقد جنبه نمادین است.
جمعبندی و توضیح کامل تفاحتان
واژه تفاحتان یک واژه وامگرفته از زبان عربی است که برخلاف ظاهرش، کاربرد دوگانهای در زبان و ادبیات کهن دارد. در وهله نخست، این کلمه ساختار تثنیه دارد و به معنی «دو عدد سیب» است. اما جنبه جالبتر آن کاربرد تخصصیاش در طب سنتی و متون کالبدشناسی قدیمی فارسی و عربی است؛ جایی که پزشکان گذشته به دلیل شباهت ظاهری سر استخوان ران به میوه سیب، به آن «تفاحه» و به هر دو سر استخوان ران «تفاحتان» میگفتند.
گاهی ممکن است در نگاه اول این کلمه با واژههای اصیل فارسی مانند تافتان یا تفتان به دلیل شباهتهای نوشتاری اشتباه گرفته شود، اما بررسی لغتنامههای معتبری نظیر دهخدا اصالت عربی و معنای دقیق آناتومیک آن را تایید میکند. این کلمه در قرآن نیامده و امروزه بیشتر در متون تاریخی پزشکی یا به عنوان چالشهای لغوی در جدولهای کلمات متقاطع مورد استفاده قرار میگیرد.