یعنی چه
تلمیت نوعی زین، بستر یا کجاوهی ساده و سنتی است که با انداختن و محکم کردن جاجیم، موج، لحاف و متکا بر پشت اسب، مادیان یا قاطر ساخته میشد. این وسیله مخصوص سواری محترمانهی زنان بزرگ (بیبیها)، نوعروسان، افراد کهنسال یا بیماران در هنگام کوچ یا مراسم عروسی ایل بوده است. در لغتنامهها شکل مشابه آن به صورت «تملیت» یا «تمبلیت» نیز ثبت شده که به معنی بار کوچکی است که بر پشت چاروا اندازند و بر بالای آن سوار شوند.
تلفظ
این واژه در گویشهای عشایری و لری به صورت تَلْمیت (Talmit) و در لغتنامههای کهن مانند معین و دهخدا به صورت تَمْلیت (Tamlit) یا تَمْبِلیت ضبط شده است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، واژه «تلمیت» یا «تملیت» به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنماهای 'کجاوه'، 'بار سبک روی حیوان باربر'، 'زین زنانه سنتی' یا 'نوعی هودج عشایری' کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به نوع کارکرد واژه در متن (به عنوان کجاوهی مخصوص حمل انسان یا بار سبک روی حیوان)، از معادلهای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به بخش کجاوه و سواری آن از الهودج و برای بار سبک از اصطلاحات توصیفی استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی معادلهای سنتی کجاوه نزدیکترین ساختار معنایی را به تلمیت دارند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کلماتی چون کجاوه، هودج، زینِ بَزکشده، و در برخی فرهنگها 'تملیت' به معنای یک لنگه بار یا بار سبک حیوانی است.
در قرآن
واژه «تلمیت» یا «تملیت» ریشه عربی قرآنی ندارد، یک واژه بومی و کهن است و در متن قرآن مجید وجود ندارد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عامه عشایر و ایل، تلمیت نماد حرمت و جایگاه والای زنان، آراستگی عروس در مراسم ازدواج و اصالت سنتی کوچنشینان است. در اشعار محلی (مانند اشعار میرنوروز) سوار شدن بر تلمیت نشانهای از تشخص و بزرگی به شمار میرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل تلمیت
واژه «تَلْمیت» (که در فرهنگهای لغت معتبر مانند معین و دهخدا به صورت «تَمْلیت» یا «تَمْبِلیت» نیز ثبت شده) از واژگان کهن، بومی و اصیل فارسی و گویشهای عشایری ایران (بهویژه لری و بختیاری) است. این واژه به بستر، زین یا کجاوهای ساده اشاره دارد که با استفاده از دستبافتههایی نظیر جاجیم و لحاف بر پشت چارپایانی مانند اسب و قاطر مهیا میشد تا زنان بزرگ ایل، نوعروسان یا افراد بیمار و کهنسال به شکلی محترمانه و راحت در طول کوچ یا مراسم عروسی بر آن سوار شوند.
از سوی دیگر، در ریشهیابی سنتی فرهنگهای فارسی، این کلمه به معنای بار کوچک و سبکی است که بر پشت حیوان باربر یا روی بار بزرگتر میبندند. این واژه در زبان فارسی امروزی کمکاربرد یا منسوخ شده است، اما ارزش مردمشناسی و تاریخی بالایی در شناخت ابزارهای زندگی عشایری ایران دارد.