یعنی چه
باد مهرگان در ادبیات فارسی به بادی گفته میشود که در آغاز فصل پاییز و همزمان با جشن معتبر مهرگان میوزد. این باد نشانهٔ تغییر فصل، پایان گرمای تابستان و آغاز سردی و زردی برگهای درختان است. در متون کهن، این واژه کنایه از پیری، زوال و حوادث ناگوار روزگار نیز هست که سرسبزی و شادابی را از بین میبرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت مضاف و مضافالیه یعنی «بَادِ مِهْرَگَان» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «کلمه باد مهرگان» دقیقاً ۱۳ حرف دارد. بسته به طراح جدول، پاسخهای معادلی چون باد خزان یا باد پاییزی نیز ممکن است مد نظر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم باد مهرگان از ترکیبات مرتبط با فصل پاییز استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح دقیق برای باد پاییزی «رِيحُ الخَرِيف» است. لازم به ذکر است که خود واژه مهرگان به صورت «مهرجان» وارد عربی شده اما امروزه به معنی جشنواره و فستیوال به کار میرود.
به فارسی
برگردان و معادلهای سره و آشناتر این ترکیب در زبان فارسی شامل باد خزان، باد پاییزی، صرصر خزان و نسیم پاییزی است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، باد مهرگان نماد دگرگونی ناگهانی جهان، پیر شدن طبیعت، و آشکار شدن حقیقتِ ادعاهای پوچ است؛ همانطور که ناصرخسرو میگوید این باد مرد را از نامرد متمایز میکند.
جمعبندی و توضیح کامل کلمه باد مهرگان
ترکیب ادبی «باد مهرگان» از دو واژه اصیل ایرانی تشکیل شده است؛ «باد» که ریشه در اوستایی دارد و «مهرگان» که به ایزد میترا و جشن باستانی پاییز برمیگردد. این اصطلاح در فرهنگ و ادبیات فارسی فراتر از یک پدیده هواشناسی ساده بوده و همواره به عنوان یک موتیف شاعرانه برای تصویرسازی خزان طبیعت استفاده شده است.
در شعر شاعران بزرگی همچون ناصرخسرو، منوچهری و خاقانی، وزش باد مهرگان کنایهای رسا از گذر عمر، فرا رسیدن دوران پیری و مواجهه با آزمونهای سخت روزگار است که سره را از ناسره جدا میسازد. این واژه کاملاً ایرانی بوده و هیچ پیشینه یا کاربردی در متون دینی و قرآنی ندارد.