یعنی چه
ممتلی شدن به معنای پر شدن کامل، لبریز شدن و به حد اشباع رسیدن ظرفیت یک شیء، مکان یا حالت است. این واژه در متون ادبی و کلاسیک به معنای آکنده شدن و سرشار شدن به کار میرود و در طب سنتی قدیم نیز به معنای پر شدن معده یا رگها از غذا و اخلاط (امتلاء) استفاده میشده است.
تلفظ
این ترکیب فعلی در زبان فارسی به صورت [مُمْتَلی شُدَن] تلفظ میشود. واژه «ممتلی» از کلمه عربی «مُمْتَلِئ» گرفته شده که در تلفظ فارسی، همزه پایانی آن حذف شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، عبارت «ممتلی شدن» دقیقاً دارای ۸ حرف است. واژههای هممعنی دیگر مانند «مملو شدن» (۷ حرف) یا «لبریز شدن» (۸ حرف) نیز میتوانند بسته به تعداد خانهها به کار روند.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در زبان انگلیسی از عبارات فعلی مجهول یا لازم که دلالت بر پر شدن دارند، استفاده میشود.
به عربی
ریشه اصلی این واژه عربی و از ثلاثی مجرد «م ل ء» است. این کلمه در باب افتعال به صورت فعل «امتلأ» و اسم فاعل «ممتلئ» به کار میرود که در قرآن کریم (آیه ۳۰ سوره ق: هَلِ امْتَلَأْتِ) نیز به کار رفته است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، فعل مصدر Dolmak دقیقاً معنای پر شدن و به حجم نهایی رسیدن را افاده میکند.
به فارسی
معادلهای سره و رایج فارسی برای این واژه شامل عباراتی چون «لبریز شدن»، «لبالب شدن»، «آکنده شدن»، «سرشار شدن» و «انباشته شدن» است که همگی مفهوم پر شدن تا لبه ظرف را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل ممتلی شدن
واژه «ممتلی شدن» یک ترکیب فعلی مشتق از زبان عربی است که در ادبیات و متون کهن فارسی کاربرد چشمگیری داشته است. این کلمه از ریشه «م ل ء» به معنی پر کردن گرفته شده و در ساختار مجهول یا لازم خود، حالت شیء یا مکانی را توصیف میکند که گنجایش آن کاملاً تکمیل و اشباع شده باشد، به طوری که دیگر امکانی برای افزودن به آن وجود ندارد.
علاوه بر کاربردهای عمومی و ادبی در معنای لبالب شدن، این واژه در طب سنتی ایران نیز اصطلاحی تخصصی (تحت عنوان امتلاء) بوده که به سنگینی و پر شدن بیش از حد معده، عروق یا مغز از اخلاط چهارگانه یا مواد غذایی اشاره داشته است. ریشه این کلمه در قرآن کریم نیز در سوره ق برای توصیف پر شدن ظرفیت جهنم به کار رفته است.
در مجموع، این اصطلاح تجسمی از مفهوم کمالِ ظرفیت، سرشار بودن و انباشتگی است که امروزه بیشتر در متون رسمی، ادبی و پزشکی کهن به چشم میخورد و معادلهای روانتر فارسی آن مانند لبریز شدن، کاربرد روزمره بیشتری دارند.