یعنی چه
برهانی در فلسفه اسلامی (بهویژه حکمت سینوی) است که با تحلیل زنجیره علیت به سه بخش «طرف» (علت محض)، «طرف» (معلول محض) و «وسط» (هم علت و هم معلول) اثبات میکند که وجود واسطهها بدون وجود دو طرف نهایی منطقاً محال است و سلسله علل باید متناهی باشد.
تلفظ
این عبارت به صورت «بُرهانِ وَسَط وَ طَرَف» تلفظ میشود که تمامی حروف اصلی آن دارای حرکت فتحه هستند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلید فلسفی ۱۲ حرفی، خودِ عبارت «برهان وسط و طرف» یا معادل هممعنی آن است.
به انگلیسی
در متون فلسفی غرب و ترجمه حکمت مشاء، این استدلال با تعابیری همچون ابطال تسلسل ابنسینایی نیز شناخته میشود.
به عربی
این اصطلاح از متون فلسفه مشاء و شرحهای کتاب مابعدالطبیعه ارسطو به زبان عربی وارد سنت فلسفه اسلامی شده است.
در قرآن
ترکیب دقیق «برهان وسط و طرف» به عنوان یک اصطلاح منطقی و فلسفی در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اگرچه مفاهیم لغوی وسط و طرف به طور جداگانه در آیات یافته میشوند و اصل هدف برهان (نیاز به مبدأ نهایی) با آیاتی نظیر «وَأَنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهَىٰ» همسو است.
جمعبندی و توضیح کامل برهان وسط و طرف
برهان وسط و طرف یکی از استدلالهای بنیادی در فلسفه مشاء و حکمت اسلامی است که ارسطو آن را پایهگذاری کرد و ابنسینا به تبیین دقیق آن پرداخت. هدف اصلی این برهان، ابطال تسلسل علل (پذیرش زنجیره بینهایت از علت و معلولها) و اثبات وجود یک مبدأ نخستین است.
منطق این استدلال بر این پایه استوار است که در هر زنجیره، موجودات واسطه (وسط) به دلیل معلول بودن، نیازمند علتی پیش از خود هستند. اگر این زنجیره به یک علت نخستین (طرف اول) ختم نشود، هیچیک از واسطهها نمیتوانند پدید آیند؛ بنابراین وجود سلسلهای سراسر واسطه بدون وجود طرفین محال است.