تدلل یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل تدلل

واژه «تدلل» مصدری عربی از ریشه «د ل ل» و بر وزن تفعل است که در زبان و ادبیات فارسی به معنای ناز کردن، کرشمه آمدن و خود را لوس و عزیز کردن به کار می‌رود. این کلمه حالتی از رفتار را توصیف می‌کند که فرد با تکیه بر محبوبیت و جایگاه عاطفی خود نزد دیگری، با ناز و حتی نوعی گستاخی شیرین و متمایز، رفتار می‌کند تا میزان وابستگی و عشق طرف مقابل را برانگیزد یا بسنجد.

در ساختار لغوی، این واژه هم‌خانواده کلماتی چون دلال، تدلیل و مدلل است. اگرچه ریشه این کلمه در قالب افعال دیگر در قرآن کریم برای مفاهیمی چون راهنمایی یا متمایل کردن آمده، اما خود ساختار «تدلل» به این شکل در متن قرآن یافت نمی‌شود. در متون ادبی و غنایی، تدلل نماد بارز رفتارهای معشوق و جاذبه‌های عاطفی و ظریف انسانی است.

در تداول زبانی و کاربردهای جدولی، تدلل همتراز با واژه‌هایی چون غنج، عشوه و تمّنع قرار می‌گیرد و متضاد آن واژه‌هایی مانند تذلل (خواری و فروتنی) یا تواضع و تسلیم است؛ چرا که تدلل سرشار از حس غرورِ آمیخته به دلبری و اعتماد به نفس عاطفی است.