یعنی چه
زیت بنی اسرائیل (یا زیتون بنیاسرائیل) برخلاف ظاهرش یک روغن یا گیاه نیست، بلکه اصطلاحی کهن در طب سنتی و داروشناسی قدیمی برای نوعی سنگ فسیلی و دارویی است. این سنگ به شکل، اندازه و رنگ زیتون است که خطوط موازی بسیاری روی خود دارد و در گذشته پودر آن را برای خرد کردن و دفع سنگ کلیه و مثانه به کار میبردند.
تلفظ
این ترکیب به صورت «زَیتِ بَنی اِسرائیل» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و کلمات متقاطع قدیمی، این عبارت ۱۳ حرفی به عنوان پاسخ برای کلماتی نظیر «سنگ جهودان»، «حجرالیهود» یا «سنگ دارویی کلیه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در منابع علمی و پزشکی کهن غربی، معادلهای دقیق لاتین و انگلیسی آن ثبت شده است.
به عربی
در متون طب سنتی عربی مانند قانون ابن سینا از این نامها استفاده شده است.
به فارسی
معادل رایج و شناختهشدهٔ این واژه در متون کهن فارسی و فرهنگهای لغت، «سنگ جهودان» یا «حجرالیهود» است.
در قرآن
عبارت ترکیبی «زیت بنی اسرائیل» در متن قرآن مجید وجود ندارد. در قرآن کریم کلمات «زیتون» و «بنیاسرائیل» به صورت جداگانه و در سیاقهای متفاوت بارها ذکر شدهاند، اما این ترکیب لغوی صرفاً یک اصطلاح طبی و کانیشناسی در تاریخ دوره اسلامی است.
جمعبندی و توضیح کامل زیت بنی اسرائیل
عبارت «زیت بنی اسرائیل» یک اصطلاح لغوی و کانیشناسی قدیمی در متون طب سنتی و داروسازی کهن ایران و جهان اسلام است. برخلاف ظاهر کلمه که ممکن است ذهن را به سمت نوعی روغن یا مفهوم دینی ببرد، این نام متعلق به یک نوع سنگ فسیلی خاص است که به دلیل شباهت ساختاری، اندازه و رنگش به میوه زیتون، و همچنین فراوانی آن در منطقه یهودیه و اورشلیم (فلسطین باستان)، به این نام و نامهایی چون حجرالیهود یا سنگ جهودان معروف شده است.
در کتابهای تاریخی و پزشکی اصیل مانند آثار ابنسینا و ابوریحان بیرونی، از پودر این سنگ به همراه مایعات اسیدی مثل آبلیمو برای تفتیت (خرد کردن) و دفع سنگهای کلیه و مثانه استفاده میشده است. بنابراین، این واژه ریشه قرآنی مستقیم ندارد و یک ترکیب علمی-پزشکی در زبان فارسی و عربی به شمار میرود که امروزه بیشتر در لغتنامههای کلاسیک نظیر دهخدا یافت میشود.