یعنی چه
خاکه سرب به مواد پودری، نرمه یا ذرات بسیار ریزی گفته میشود که از فرآوری، خرد شدن یا استخراج سنگ معدن سرب (مانند کانی گالن) بهدست میآید. در منابع کهن مانند آنندراج و لغتنامه دهخدا، از آن به عنوان چیزی شبیه به خاک که از کان سرب به دست میآید و بسیار بدبو است یاد شده است. در صنایع معدنی امروزی، این ماده برای تغذیه کورههای ذوب جهت استحصال فلز سرب کاربرد دارد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «خاکه» با کسرهٔ پایانی (خاکِه) به عنوان مضاف و واژهٔ «سرب» با ضمهٔ سین (سُرب) به عنوان مضافالیه تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «خاکه حاصل از معدن سرب» یا واژه ۷ حرفی مربوط به این مفهوم، «خاکه سرب» است. کلماتی مانند نرمه سرب یا خاک سرب نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و هممعنا شناخته میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت فنی و صنعتی، از اصطلاحات متفاوتی برای این ماده استفاده میشود؛ دلالت بر ذرات ریز معدنی یا پودر حاصل از فرآوری.
به عربی
در زبان عربی واژه «الرصاص» به معنی سرب است و برای اشاره به خاکه یا پودر آن از کلماتی نظیر مسحوق یا غبار استفاده میکنند.
به فارسی
این واژه یک ترکیب اضافی فارسی خالص است. «خاکه» از ترکیب واژه پهلوی خاک به همراه پسوند صفتساز/اسمساز «ـه» بهدست آمده و «سرب» نیز از ریشه پارسی میانه گرفته شده است که در مجموع معنی خاکِ حاصل از سنگ سرب را میدهد.
نماد چیست
در کیمیاگری کهن، سرب و خاکه آن نماد سیاره زحل (کیوان) بودند که ویژگیهایی چون سنگینی، تاریکی و ماده اولیه برای تبدیل به طلا را تداعی میکردند. در دنیای امروز و علم مدرن، این ماده به دلیل داشتن فلز سرب، نماد آلودگیهای زیستمحیطی، مسمومیت و خطرات فلزات سنگین به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خاکه سرب
خاکه سرب یک اصطلاح معدنی و کهن فارسی است که به ذرات ریز، غبار و پودر حاصل از استخراج یا فرآوری سنگ معدن سرب (مانند گالن) اطلاق میشود. این واژه در متون قدیمی مانند لغتنامه دهخدا به عنوان مادهای خاکمانند و بدبو از اعماق معادن توصیف شده است که امروزه نیز در صنایع متالورژی و کورههای ذوب کاربرد دارد.
از نظر ساختاری، این کلمه یک ترکیب کاملاً فارسی بوده و از واژگان اصیل سیر تطور زبان پارسی میانه شکل گرفته است. در جدولهای کلمات متقاطع، یک پاسخ دقیق ۷ حرفی محسوب میشود و معادلات غربی آن به خوبی ساختار پودری و معدنی آن را منعکس میکنند.
این ماده به دلیل پیوند با عنصر سرب، در کیمیاگری باستان با مفاهیمی مثل زحل و تاریکی پیوند داشته و در بهداشت محیطی مدرن، به عنوان یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا و مسمومیتهای ناشی از فلزات سنگین شناخته میشود.