یعنی چه
موجه دانستن به معنای آن است که یک کار، رفتار، غیبت، ادعا یا دلیل را از نظر عقل، منطق، عرف یا قانون پذیرفتنی و درست تلقی کنیم و به طرف مقابل بابت آن حق بدهیم.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [mowaj-jah dānastan] است که «موجه» اسم مفعول از باب تفعیل در عربی و «دانستن» فعل مصدر فارسی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «موجه دانستن» به عنوان پاسخ ۱۰ حرفی برای راهنماهایی مثل «منطقی شمردن» یا «عذرپذیر بودن» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از افعال و عباراتی نظیر to justify یا to consider valid / acceptable استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فعلهای بَرَّرَ و سَوَّغَ یا عبارتهایی مانند اعتبره مقبولاً دقیقاً معنای موجه شمردن و دلیل تراشیدنِ مقبول را میرسانند.
به فارسی
معادلهای خالص و رایج فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «پذیرفتنی دانستن»، «روا شمردن»، «منطقی دانستن»، «معقول شمردن» و «بهجا دانستن» است.
نماد چیست
این عبارت یک مفهوم انتزاعی است و نماد مادی یا تاریخی خاصی ندارد؛ اما در مفاهیم نشانه شناختی مدرن، نماد «منطق و پذیرش عقلانی»، «تایید عقل یا قانون» و گاهی آیکون «تیک تایید» یا «ترازو» (به نشانه عدل و به جا بودن) است.
جمعبندی و توضیح کامل موجه دانستن
ترکیب «موجه دانستن» یک فعل مرکب در زبان فارسی است که بخش اول آن یعنی «مُوَجَّه» ریشه عربی (از و-ج-ه) دارد و بخش دوم آن «دانستن» از ریشههای اصیل فارسی پهلوی است. این عبارت در مکالمات روزمره و اداری زمانی به کار میرود که عذر، غیبت یا رفتار فردی به دلیل داشتن براهین منطقی و قانونی، مورد تایید و پذیرش قرار گیرد.
از نظر معنایی، این اصطلاح با مفاهیمی چون حق دادن به دیگری، معقول شمردن رفتارها و مشروعیت بخشیدن به دلایل پیوند خورده است. در مقابل، رد کردن دلایل یا نپذیرفتن عذرها با عنوان «ناموجه دانستن» یاد میشود.
اگرچه خود این ترکیب فعلی به طور مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما ریشه آن در آیاتی مانند «وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا» (موسی نزد خدا آبرومند و موجه بود) و مفاهیم مربوط به عذرآوری و حجتهای عقلانی به کرات مورد بحث قرار گرفته است.