یعنی چه
آق قویونلو واژهای با ریشه ترکی اوغوزی است که بهصورت تحتاللفظی به معنای «صاحبان گوسفند سفید» یا «گوسفندان سفید» است. در مفهوم تاریخی، این نام به یک کنفدراسیون و اتحادیه از طوایف و قبایل ترکمان اطلاق میشود که در سدههای ۱۴ تا ۱۵ میلادی (قرن هشتم تا دهم هجری) بر مناطقی از آناتولی شرقی، آذربایجان، قفقاز و بخشهای وسیعی از ایران حکومت میکردند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «آق قُویونلو» است که جزء اول آن (آق) با سکون قاف و جزء دوم (قویونلو) با ضمه روی حرف «ق» و سکون «ی» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «سلسله صاحبان گوسفند سفید»، «جانشینان تیموریان در ایران» یا «رقیب تاریخی قراقویونلو» استفاده میشود و دقیقاً دارای ۹ حرف است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان و متون تاریخنگاری بینالمللی، این سلسله را با نگارش لاتین Aq Qoyunlu یا Akkoyunlular (در ترکی مدرن) و یا عبارت توصیفی White Sheep Turkomans میشناسند.
به فارسی
معادلها و برگردانهای فارسی این واژه تاریخی شامل «بایندریان» (به مناسبت انتساب رهبران آن به ایل بایندر)، «سپیدگوسفندان» و همچنین «ترکمانان سپیدمو» در برخی متون کهن است.
در قرآن
واژه آق قویونلو یک اصطلاح کاملاً تاریخی، سیاسی و قومی مربوط به سدههای میانه است؛ بنابراین هیچگونه کاربرد، ریشه یا اشارهای در متن قرآن کریم و متون دینی کهن ندارد.
نماد چیست
این واژه نماد گوسفند سفید است که احتمالاً به عنوان نشان قبیلهای بر روی پرچمها استفاده میشده است. همچنین از نظر سیاسی و حاکمیتی، نماد اصلی این سلسله «تمغای ایل بایندر» بود که روی سکهها، فرمانها و اسناد رسمی حاکمانی چون اوزون حسن ضرب میشد؛ در کنار آن نقوش قوچ بر سنگقبرهای آنان نیز دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل آق قویونلو
آق قویونلو نام یک اتحادیه سیاسی و نظامی از قبایل ترکمان اوغوز است که در اواخر عهد تیموریان توانستند قدرت عظیمی را در آذربایجان، قفقاز، شرق آناتولی و بخشهای بزرگی از فلات ایران به دست گیرند. واژه آققویونلو در زبان ترکی به معنای «دارندگان گوسفند سفید» است که به عنوان نشانی از طایفه یا دامهای تحت مالکیت آنها انتخاب شده بود. نامدارترین فرمانروای این سلسله اوزون حسن بود که روابط دیپلماتیک گستردهای با کشورهای اروپایی برقرار کرد.
این حکومت به دلیل تبار رهبرانش که از طایفه بایندر بودند، در منابع تاریخی به نام «بایندریان» نیز شهرت دارد. رقیب و همسایه سرسخت آنها سلسله قراقویونلو (صاحبان گوسفند سیاه) بود که سالها بر سر حاکمیت مناطق غربی ایران با یکدیگر در نبرد بودند. در نهایت، با ظهور شاه اسماعیل اول و تشکیل دولت قدرتمند صفوی، حکومت آققویونلوها برچیده شد و قلمرو آنها ضمیمه خاک صفویان گشت.