یعنی چه
تاکسوس نام علمی جنس یا سردهای از گیاهان مخروطی و سوزنیبرگ است که به دلیل طول عمر بسیار زیاد، برگهای متراکمِ تیره و میوههای گوشتی قرمزرنگ شناخته میشود. تمامی بخشهای این گیاه بهجز قسمت گوشتی میوه، حاوی آلکالوئیدهای بسیار سمی به نام تاکسین هستند. این درختان سایهدوست و کندرشد بوده و چوب بسیار سخت و انعطافپذیری دارند.
تلفظ
واژهٔ تاکسوس در زبان فارسی به صورت «تاکْسوس» با سکون روی حرف کاف تلفظ میشود که دقیقاً برگرفته از تلفظ لاتین علمی آن (Taxus) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «نام علمی درخت سرخدار» یا «جنس درختان سوزنیبرگ همیشهسبز»، واژهٔ ۶ حرفی «تاکسوس» یا واژهٔ ۶ حرفی «سرخدار» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این درخت در گفتار روزمره از واژهٔ Yew استفاده میشود، اما در متون علمی، گیاهشناسی و تخصصی دقیقاً همان واژهٔ لاتین Taxus به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی و اصطلاحات بومی ایران، به این درخت «سرخدار» یا «سرخهدار» میگویند. همچنین در گویشهای محلی شمال ایران، نامهای دیگری مانند «سوختال» (در کتول)، «سُردار» (در فومن و آستارا) و «سُور» (در نور) برای آن وجود دارد.
نماد چیست
درخت تاکسوس (سرخدار) به دلیل طول عمر شگفتانگیز و چند هزار سالهاش، در فرهنگهای اروپایی و سلتی نماد جاودانگی، نوزایی و طول عمر است و به همین دلیل به وفور در قبرستانهای قدیمی کاشته میشد. از سوی دیگر، به خاطر سمی بودن شدید برگهایش و استفاده از چوب آن در ساخت کمانهای جنگی مرگبار در باستان، این درخت نماد مرگ، اندوه و جهان آخرت نیز به شمار میرود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژهٔ Taxus یک نام علمی خارجی (لاتین) است. ریشهٔ این واژه بسیار جالب بوده و به زبانهای ایرانی باستان بازمیگردد؛ در آن دوران به این درخت و تیروکمانی که از چوب سخت آن ساخته میشد «تَخش» یا «تَخشَه» میگفتند. یونانیان قدیم این کلمه را وام گرفته و به صورت Toxon (کمان) درآوردند که بعدها در زبان لاتین به شکل Taxus برای نامگذاری این گونه گیاهی تثبیت شد.
جمعبندی و توضیح کامل تاکسوس
واژهٔ «تاکسوس» (Taxus) یک اصطلاح اصیل فارسی نیست، بلکه یک نام علمی بینالمللی در گیاهشناسی است که سردهای از درختان و درختچههای سوزنیبرگ، همیشهسبز و سایهدوست از تیرهٔ سرخداریان را توصیف میکند. این گیاه در زبان فارسی بیشتر با نام عمومی «سرخدار» شناخته میشود و به دلیل داشتن برگهای متراکم و میوههای سرخرنگ در فضای سبز و بازار گل و گیاه نیز کاربرد دارد. چوب این درخت بسیار سخت و منعطف است، اما تمامی بخشهای گیاه (به جز قسمت گوشتی میوه) به شدت سمی و خطرناک هستند.
این درخت به دلیل طول عمر بسیار زیاد و گاه چند هزار سالهاش، در فرهنگ و اسطورهشناسی کشورهای غربی جایگاه ویژهای دارد و نماد جاودانگی، طول عمر و جهان آخرت محسوب میشود. جالب اینجاست که ریشهٔ نام لاتین آن به واژهٔ ایرانی باستان «تخش» (به معنی کمان) بازمیگردد. امروزه این گیاه علاوه بر ارزش زیستمحیطی و تزیینی، اهمیت پزشکی بالایی نیز دارد؛ زیرا مادهٔ دارویی ارزشمند «تاکسول» که در درمان انواع سرطانها کاربرد حیاتی دارد، از این درخت استخراج میشود.