معنی
ترکیب «آصف عهد» در ادبیات کلاسیک فارسی و مکاتبات دیوانی گذشته، به عنوان یک صفت مرکب کنایی و ستایشی برای بزرگداشت وزیران، صدراعظمها و کارگزاران ارشد به کار میرفته است و به معنای کسی است که در تدبیر و کاردانی، مانند آصف (وزیر دانا و هوشمند حضرت سلیمان) در زمانه خود است.
یعنی چه
این عبارت کنایه از شخصیتی است که در وفاداری، خرد، کاردانی و مدیریت امور ملکی جایگاهی ممتاز در دوره خود دارد. از آنجا که این واژه یک تعبیر کلاسیک و دیوانی است، به عنوان یک لقب محترمانه برای اشاره به بالاترین مقام مشورتی و اجرایی پادشاهان استفاده میشده است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت واژههای مجزا همراه با کسرهٔ اضافه است: [آصِ فِ عَ ه د].
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کشوری که به لغب وزیران باتدبیر زمانه، وزیر عهد یا آصف زمان اشاره دارند، عبارت شش حرفی «آصف عهد» پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
در برگردان انگلیسی این اصطلاح کنایی، از مفاهیمی استفاده میشود که نشاندهنده برترین مشاور یا وزیر خردمند یک دوره تاریخی است.
در قرآن
خود ترکیب «آصف عهد» یا نام «آصف» به صراحت در قرآن نیامده است؛ اما مفسران بالاتفاق مصداق آیه ۴۰ سوره نمل («قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ...») را آصف بن برخیا، وزیر باکفایت حضرت سلیمان میدانند. واژه «عهد» نیز در آیات متعددی از قرآن به معنای پیمان الهی و وفاداری تکرار شده است.
جمعبندی و توضیح کامل آصف عهد
عبارت «آصف عهد» یک ترکیب ستایشی، کنایی و از القاب دیوانی در ادبیات کلاسیک فارسی است. این واژه از کنار هم قرار گرفتن «آصف» (نام وزیر هوشمند و دانا دربار حضرت سلیمان که در فرهنگ اسلامی و ادبی نماد کاردانی و تدبیر ملک است) و «عهد» (به معنی عصر، زمانه یا وفاداری) شکل گرفته است.
در متون کهن و اشعار شاعرانی چون حافظ و سعدی، هرگاه پادشاهی مورد ستایش قرار میگرفت، وزیر یا صدراعظم باکفایت او را به «آصف عهد» یا «آصف دوران» تشبیه میکردند تا نشاندهنده یک دولت آرمانی، خردمند و باتدبیر باشد. بنابراین، این عبارت معنای اصطلاحی مستقل و مدرن ندارد و باید آن را یک لقب ادبی ناظر بر دانایی و مدیریت کلان دانست.