یعنی چه
واژهٔ «مقابض» جمعِ تکسیر کلمهٔ «مَقْبَض» یا «مِقْبَض» است که از ریشهٔ عربی «ق ب ض» مشتق شده است. این کلمه در لغت به معنای گرفتنگاهها، دستگیرهها، دستهها و هر بخشی از یک شیء یا ابزار (مانند در، شمشیر، چاقو و چمدان) است که انسان با کف دست خود آن را میگیرد تا کنترلش کند. همچنین در کاربردهای حقوقی و مالی قدیم، گاه به مکانهای دریافت و قبضِ مال نیز اشاره داشته است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و فارسی به صورت فتح مِیم، فتح قاف، الف مدّی، کسرِ باء و ضاد (مَقَابِض) تلفظ میشود.
به انگلیسی
بسته به نوع شیء، در انگلیسی برای دسته و دستگیره از کلمات متفاوتی استفاده میشود؛ مثلاً برای شمشیر Hilt و برای ابزار عمومی Handle یا Grip به کار میرود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و خود عربزبانان برای اشاره به دستگیرهها، فرمانها یا محلهای ممسک اشیاء از همین صیغه جمع استفاده میکنند.
به فارسی
برابرهای دقیق این واژه در زبان فارسی شامل «دستگیرهها»، «دستهها»، «قبضهها» (در مورد سلاحهای سرد) و «گرفتنگاهها» است که به بخش فیزیکی قابل لمس و کنترل یک وسیله دلالت دارد.
نماد چیست
در نشانهشناسی و ادبیات، «مقابض» یا دستگیرهها نمادی از کنترل، تسلط، مالکیت و پیوند میان انسان و ابزار هستند. دستگیره اولین نقطهای است که انسان برای هدایت، باز کردن یا به کارگیری یک وسیله لمس میکند؛ از این رو نمادِ شروع یک کنش یا در دست گرفتن هدایت یک موقعیت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مقابض
واژهٔ «مقابض» یک اسم جمع عربی از ریشهٔ «ق ب ض» است که در زبان فارسی کاربرد متون کتبی و رسمی دارد. معنای حقیقی و فیزیکی آن به تمام دستگیرهها، دستهها و بخشهایی از ابزارها اطلاق میشود که انسان برای بلند کردن، باز کردن یا هدایت، آنها را در مشت خود میگیرد.
از نظر ساختاری، این کلمه همخانوادهٔ واژگانی چون قبض، قابض، مقبوض، انقباض و تقابض است. با اینکه خودِ کلمهٔ مقابض به صورت جمع در متن قرآن کریم نیامده است، اما ریشهٔ آن در قالب افعال مختلف و همچنین نام باریتعالی (القابض) به چشم میخورد که نشاندهنده مفاهیمی مثل گرفتن، جمع کردن و تسلط داشتن است.