یعنی چه
اشقیاء جمع مکسر واژه «شقی» است. این واژه در لغت به انسانهای بدبخت، سیهروز و محروم از سعادت اطلاق میشود. در مفاهیم اخلاقی، مذهبی و عرفانی، اشقیاء به کسانی گفته میشود که به دلیل قساوت قلب، گمراهی و ارتکاب گناه، از هدایت الهی دور شده و سرنوشتی تیره و جهنمی برای خود رقم زدهاند.
تلفظ
این کلمه با فتحه روی همزه اولیه، سکون شین، کسره قاف و الف ممدوده تلفظ میشود. در زبان فارسی امروزی، همزه پایانی آن معمولاً در گفتار روزمره تلفظ نمیشود و به صورت اشقیا بیان میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «بدبختان»، «تیرهبختان»، «سنگدلان» یا «دشمنان اهل بیت در تعزیه»، واژه ۶ حرفی اشقیاء یا صورت ۵ حرفی آن (اشقیا) مد نظر قرار میگیرد.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از ریشه ثلاثی مجرد (ش - ق - ی) یا (ش - ق - و) مشتق شده است. در زبان عربی نیز دقیقاً به معنای انسانهای شقاوتمند و بدفرجام به کار میرود و متضاد آن کلمه «السعداء» (خوشبختان) است.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی برای این کلمه شامل بدبختان، تیرهبختان، سیهروزان، ستمکاران، جفاکاران و سنگدلان میشود که بسته به متنِ مورد استفاده، بار معنایی بدبختی ذاتی یا ستمگری را منتقل میکنند.
نماد چیست
در فرهنگ و آیینهای سنتی ایرانی، به ویژه در هنر نمادین تعزیه، «اشقیاء» نماد مطلقِ جبهه باطل، کفر، ستمگری و دشمنان خاندان پیامبر (ص) مانند شمر، یزید و ابنملجم هستند. در اجرای تعزیه، شخصیتهای موافقخوان (اولیاء) در لباس سبز و سپید ظاهر میشوند، در حالی که اشقیاء همواره لباس قرمز که نماد خشم، خونریزی و دوری از رحمت است به تن میکنند و اشعار خود را با صدای خشن و به صورت اشتلمخوانی قرائت مینمایند.
جمعبندی و توضیح کامل اشقیاء
واژه اشقیاء جمع مکسر کلمه شقی و ریشه آن عربی است. این واژه در اصل به معنای بدبختان و تیرهبختانی است که در نقطه مقابل سعداء (خوشبختان) قرار دارند. در متون دینی و اخلاقی، این بدبختی صرفاً یک سرنوشت بیرونی نیست، بلکه زاییده قساوت قلب، گناه و رویگردانی از حق است؛ به همین دلیل در ادبیات مذهبی به معنای ظالمان و ستمگران نیز به کار میرود.
در فرهنگ عامه و هنرهای آیینی ایران مانند تعزیه، اشقیاء تعریف و کارکرد نمادین کاملاً مشخصی پیدا کردهاند. آنها نماد شر مطلق، ظلم و جبهه مقابل اولیاءالله هستند. ویژگیهای ظاهری و رفتاری آنها در هنر نمایش، مانند پوشیدن لباسهای سرخرنگ و تندخویی در کلام، به طور دقیق برای به تصویر کشیدن مفهوم شقاوت و سقوط اخلاقی طراحی شده است.