یعنی چه
در روانشناسی شناختی، توجه به فرایندی گفته میشود که طی آن ذهن بهطور آگاهانه و انتخابی بر روی یک یا چند محرک محیطی (دیداری، شنیداری، لمسی یا افکار درونی) تمرکز میکند و محرکهای مزاحم دیگر را فیلتر و نادیده میگیرد. این مفهوم به عنوان دروازه ورود به سیستم ادراک، یادگیری و حافظه عمل میکند و در واقع تخصیص منابع محدود شناختی مغز به یک موضوع خاص است. توجه با تمرکز متفاوت است؛ چرا که تمرکز به معنای پایداری و حفظ این توجه در طول زمان است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت تَوَجُّه (tawajjuh) تلفظ میشود که ریشه در زبان عربی دارد و از باب تفعّل است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ دقیق با توجه به تعداد حروف مشخص میشود. عبارت کلیدی مورد نظر ۱۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی و بینالمللی روانشناسی، این پدیدار شناختی با واژه Attention شناخته میشود. همچنین در زبان عربی روانشناسی به آن «الانتباه» و در ترکی استانبولی «Dikkat» میگویند.
در قرآن
خود واژه «توجه» به صورت اسمی در قرآن کریم ذکر نشده است، اما افعالی از ریشه آن مانند «وَجَّهْتُ وَجْهِيَ» (رو کردن و متوجه ساختن دل به یک سو) به کار رفتهاند. از منظر روانشناسی قرآنی، مفاهیمی چون «ذکر» (توجه آگاهی در برابر غفلت)، «فکر» و «خشوع» نزدیکترین حالتها به مدیریت توجه به سمت پروردگار برای رسیدن به آرامش ذهن و قلب هستند.
نماد چیست
در روانشناسی نماد گرافیکی یا تصویری رسمی و واحدی برای توجه وجود ندارد. با این حال، در نظریههای شناختی برای درک بهتر این مکانیسم، از نماد «نورافکن» (که فقط بخشی از تاریکی را روشن میکند) یا «صافی و قیف» (برای فیلتر کردن اطلاعات ورودی) استفاده میشود. از نظر زیستی نیز ساختار لوب پیشپیشانی مغز بستر اصلی آن است.
جمعبندی و توضیح کامل توجه در روانشناسی
توجه در روانشناسی یکی از ارکان و بنیانهای اصلی سیستم شناختی انسان است. بدون وجود این سازوکار، ذهن انسان در هجوم بیامان محرکهای محیطی غرق میشد. توجه به ما کمک میکند تا اطلاعات حیاتی را گزینش کرده و انرژی محدود مغز را صرف کارهای کلیدی کنیم.
این فرایند دروازه اصلی ورود به حافظه و یادگیری است؛ به این معنا که تا چیزی مورد توجه قرار نگیرد، ادراک و ثبت آن در ذهن غیرممکن خواهد بود. در روانشناسی مدرن، تقویت کنترل توجه و مقابله با حواسپرتی از عوامل کلیدی موفقیت عملکردی و سلامت روان به شمار میرود.