یعنی چه
این عبارت یک ترکیب تأکیدی در زبان فارسی است که از دو واژه هممعنا تشکیل شده است. زمانی که این دو کلمه در کنار یکدیگر قرار میگیرند، بر شدت ضرورت، وجوب و حتمی بودن یک امر یا اصالت و قاعدهای غیرقابل چشمپوشی تأکید میکنند. این واژه معمولی و کلاسیک است و تعریف روان آن نشاندهنده یک تکلیف قطعی یا شرطی است که بدون آن هدفی محقق نمیشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «لازم و بایسته» دقیقاً ۱۱ حرف دارد و به عنوان پاسخ برای طراحان کاربرد دارد. معادلهای کوتاهتر آن نظیر ضروری، واجب یا بایا نیز متناسب با تعداد خانهها استفاده میشوند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم دقیق این ترکیب تأکیدی در زبان انگلیسی از عبارات همپایه و قوی استفاده میشود که نشاندهنده لزوم مطلقِ یک امر هستند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم همپایه و تأکیدی این واژه، ترکیبهای مترادف که وجوب قطعی را میرسانند به کار میروند.
به فارسی
واژههای مترادف فارسی که هممعنا با این ترکیب هستند شامل واژگانی چون بایا، دربایست، مقتضی و ناگزیر میشوند که هرکدام به نوعی مفهوم حتمی بودن را بازگو میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل لازم و بایسته
ترکیب همپایه و تأکیدی «لازم و بایسته» نمونه زیبایی از همنشینی دو واژه با ریشههای زبانی متفاوت در زبان فارسی است. واژه اول یعنی «لازم» ریشه در زبان عربی (از ماده ل ز م به معنی همراه بودن و جدا نشدن) دارد و واژه دوم یعنی «بایسته» ریشه در پارسی میانه (پهلوی) دارد که از فعل vāyistan یا bāyistan به معنای ضرورت داشتن و شایسته بودن گرفته شده است. این دو در کنار هم، یک صفت مرکب تأکیدی را میسازند.
در متون رسمی، حقوقی و منطقی، این عبارت نشاندهنده یک «باید قطعی» و شرطی اساسی است که بدون رعایت آن، دستیابی به هدف ممکن نیست. در واقع، این ترکیب نمادی از مسئولیت، تکلیف قطعی و قاعدهای غیرقابل چشمپوشی است که فراتر از یک توصیه ساده عمل میکند.
اگرچه خود این ترکیبِ دوتایی فارسی در متن قرآن کریم نیامده است، اما ریشه و مفهوم هر دو واژه به فراوانی دیده میشود؛ به عنوان مثال واژه «لِزاماً» در آیه ۷۷ سوره فرقان به معنی عذاب گریبانگیر و جدانشدنی از همین ریشه است و مفاهیمی چون فرض و واجب نیز بارها برای بیان احکام ضروری در کتاب آسمانی مطرح شدهاند.