یعنی چه
یک ترکیب فعلی کنایی و ادبی در زبان فارسی است که به معنای چرخاندن صورت از کسی یا چیزی به نشانهٔ نارضایتی، قهر، بیاعتنایی یا امتناع است. این واژه از ترکیب «روی» (چهره) و فعل «برتافتن» (پیچاندن و گرداندن) ساخته شده و مفرّی است برای نشان دادن دوریگزینی یا سرپیچی. * **مترادفها:** روی گرداندن، اعراض کردن، پشت کردن، امتناع کردن، سرپیچی کردن * **متضادها:** روی آوردن، اقبال کردن، پذیرفتن، رو کردن * **همخانواده:** برتافتن، تافتن، برتابیدن، سر برتافتن * **ریشه:** ریشه واژه «روی» به پهلوی (rōy) برمیگردد و «برتافتن» از مصدر تافتن/تابیدن در اینجا به معنی گرداندن و منحرف کردن صورت است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «رویْ بَرتافتَن» است که در آن حرف «ر» در بخش «بر» دارای فتحه (زَبَر) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «روی برگرداندن» یا «اعراض کردن» به کار میرود که خود واژه ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم کنایی، بسته به متن از عبارات فعلی مربوط به برگرداندن نگاه یا طرد کردن استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی و متون قرآنی، افعال «تولّی» و «إعراض» دقیقترین همپوشانی معنایی را با «روی برتافتن» دارند؛ به طوری که در اکثر ترجمههای معتبر قرآن (مانند فولادوند) این افعال به «روی برتافتن» ترجمه شدهاند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، روی برتافتن نمادی از رفتارهای عاطفی و عقیدتی منفی مانند بیاعتنایی معشوق، قهر، گردنکشی در برابر حق یا قطع ارتباط اجتماعی است. در بافت معنوی نیز نماد گمراهی و دوری گزیدن از مسیر هدایت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل روی برتافتن
اصطلاح ادبی و کهن «روی برتافتن» از جمله ترکیبات فعلی کنایی در زبان فارسی است که ریشه در چرخاندن فیزیکی چهره دارد اما در مفهوم استعاری به معنای اعراض، بیوفایی، قهر و امتناع به کار میرود. ساختار این واژه از ترکیب «روی» (به معنی صورت) و فعل «برتافتن» (به معنی پیچاندن و کج کردن) پدید آمده است.
این عبارت در متون کلاسیک فارسی و ترجمههای قرآنی جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که مترجمان بزرگ برای برگرداندن مفاهیم کلیدی قرآنی همچون «إعراض» و «تولّی» به زبان فارسی، از این اصطلاح ۱۰ حرفی بهره بردهاند تا جلوه بیتوجهی عمیق یا رویگردانی از حق را به تصویر بکشند.
در کاربردهای روزمره و ادبی، این واژه نمادی از قطع رابطه عاطفی یا اجتماعی است و تضاد کاملی با مفاهیمی چون «روی آوردن» و «اقبال کردن» دارد که نشاندهنده پذیرش و تمایل هستند.