یعنی چه
«نظیرالسمت» اصطلاحی در نجوم و اخترشناسی است و به نقطهای فرضی در کرهٔ آسمان اشاره دارد که درست به صورت عمودی (با زاویه ۱۸۰ درجه نسبت به بالای سر) در زیر پای ناظر قرار گرفته است. به عبارت دیگر، این واژه پایینترین نقطه در آسمانِ زیر پای ما را توصیف میکند.
تلفظ
این کلمه ترکیبی از دو واژهٔ عربی است که به صورت «نَظیرُ السَّمْت» (naẓīr al-samt) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ اصلی برای این مفهوم خود واژهٔ «نظیرالسمت» با ۹ حرف است. از دیگر طراحها و پاسخهای مشابه میتوان به «سمتالقدم»، «پاسو» یا «حضیض» اشاره کرد.
به انگلیسی
واژهٔ علمی و استاندارد آن در انگلیسی Nadir است که جالب اینجاست که خود این کلمه از همین واژهٔ عربیِ «نظیر» به زبانهای اروپایی راه یافته است. در کاربردهای غیرعلمی و استعاری نیز از عبارت lowest point استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از خود اصطلاح «نظير السمت» یا «سمت القدم» استفاده میشود. همچنین واژهٔ «حضيض» نیز برای اشاره به پایینترین نقطه کاربرد دارد.
به فارسی
در متون نجوم کهن و مدرن فارسی، معادلهای دقیق این واژه «سمتالقدم» (جهت پا) و واژهٔ سرهٔ «پاسو» هستند. کلمات دیگری مانند «قعر»، «حضیض» و «پایینترین نقطه» نیز به عنوان برگردانهای معنایی آن به کار میروند.
در قرآن
اصطلاح ترکیبی «نظیرالسمت» به این شکل در متن قرآن مجید به کار نرفته است. این عبارت یک واژهٔ کاملاً تخصصی و علمی است که در دوران شکوفایی و توسعهٔ دانش نجوم در جهان اسلام وضع شد و ریشهٔ قرآنی مستقیم ندارد.
نماد چیست
در نقشهها و محاسبات نجومی، این نقطه را معمولاً با حرف انگلیسی N (یا گاهی Na برای متمایز کردن آن از جهت شمال) نشان میدهند. در ادبیات و مفاهیم استعاری نیز این واژه نماد «پایینترین حد یک وضعیت»، اوج سقوط، یا بدترین لحظه از زندگی و شرایط یک فرد است.
جمعبندی و توضیح کامل نظیرالسمت
واژهٔ «نظیرالسمت» یک اصطلاح ترکیبی و تخصصی در علم نجوم است که از دو بخش «نظیر» (به معنی روبرو و مقابل) و «السمت» (که اشاره به سمتالرأس یا همان جهت بالای سر دارد) تشکیل شده است. این اصطلاح دقیقاً به نقطهای فرضی در کرهٔ آسمان اشاره میکند که در زاویه ۱۸۰ درجهای بالای سر ما، یعنی درست در زیر پای ناظر قرار گرفته است و به همین دلیل در زبان فارسی به آن «سمتالقدم» یا «پاسو» نیز میگویند.
نکتهٔ تاریخی و جذاب در مورد این واژه، سفر آن به زبانهای اروپایی است؛ به طوری که واژهٔ تخصصی «Nadir» در زبان انگلیسی کاملاً برگرفته از همین کلمهٔ عربی/اسلامی است. علاوه بر کاربرد دقیق هندسی و اخترشناسی در تعیین مختصات آسمانی، این کلمه در ادبیات مدرن جهان به عنوان یک آرایه و استعاره برای توصیف بدترین دوران زندگی، قعر یک بحران یا پایینترین نقطهٔ ممکن از یک فرآیند نزولی به کار میرود.