یعنی چه
عالم مثال یا خیال منفصل، مرتبهای از هستی در حکمت اسلامی است که میان عالم عقول مجرد و عالم مادی قرار دارد. موجودات این جهان، ویژگیهای ظاهری ماده مانند شکل، رنگ و مقدار را دارند، اما از ویژگیهای مادی نظیر سنگینی، تکاثف و تجزيهپذیری مبرّا هستند؛ مانند تصاویری که در خواب یا آینه دیده میشوند.
تلفظ
این ترکیب واژگانی از دو بخش «عالَم» (با فتح لام) و «الْمِثال» (با کسر میم) تشکیل شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ اصلی این اصطلاح ۱۰ حرف دارد. از دیگر پاسخهای رایج و هممعنی در جدول میتوان به «برزخ» یا «خیال منفصل» اشاره کرد.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و در فقه، فلسفه و عرفان اسلامی به همین صورت یا با تعابیری چون عالم البرزخ به کار میرود.
به فارسی
در برگردانهای فارسی و متون حکمت اشراق، معادلهایی چون جهان برزخ، جهان انگاره، جهانِ صور و عالم خیال برای تبیین این مفهوم استفاده شده است.
در قرآن
ترکیب صریح «عالم المثال» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفهوم این جهان واسط در آیاتی مانند آیه ۱۰۰ سوره مؤمنون با واژه «برزخ» (حائل میان دنیا و آخرت) و همچنین در آیه ۱۷ سوره مریم درباره تمثّل و تجسد غیرمادی جبرئیل بر حضرت مریم («فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا») مورد تأیید قرار گرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل عالم المثال
عالم مثال یکی از مباحث کلیدی و شگفتانگیز در فلسفه و عرفان اسلامی، بهویژه در مکتب اشراق سهروردی و حکمت متعالیه ملاصدرا است. این مرتبه از وجود، حکم یک پل یا مرز حائل را میان جهان کاملاً مادی و جهان عقول مجرد ایفا میکند. فلاسفه برای درک بهتر این عالم، آن را به تصاویر درون آینه یا رویای صادقه تشبیه میکنند که در عین داشتن شکل، رنگ و ابعاد، هیچگونه حجم یا سنگینی فیزیکی ندارند.
در سنن دینی و تفاسیر عرفانی، این عالم با نام «برزخ» نیز شناخته میشود؛ چرا که روح انسان پس از مفارقت از بدن مادی، در قالب بدنی مثالی (همگون با این جهان) وارد آن میشود تا روز رستاخیز فرا برسد. شناخت عالم مثال در حقیقت کلید درک بسیاری از مفاهیم مابعدالطبیعی مانند کیفیت وحی، رویاهای صادقه و چگونگی حیات پس از مرگ است.