یعنی چه
در اصطلاح تاریخ و تفسیر اسلامی، به گروهی از منافقان مدینه گفته میشود که مسجدی را در نزدیکی مسجد قبا بنا کردند. ظاهر این اقدام مذهبی و عامالمنفعه بود، اما هدف واقعی آنها ایجاد پایگاهی برای توطئه، جاسوسی، کفر و تفرقهافکنی میان مسلمانان بود. واژه «ضرار» به معنی زیان رسانیدن عمدی است و این نام به خاطر اهداف شوم آنها بر این بنا و بانیانش گذاشته شد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «اَصحابِ مَسجِدِ ضِرار» (as-hābe masjede zerār) است.
به انگلیسی
در متون و ترجمههای انگلیسی برای اشاره به این گروه از عباراتی مانند «People of Masjid al-Dirar» یا «The builders of the Harmful Mosque» استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادل فارسی این اصطلاح، «سازندگان مسجد زیان» یا «گروه منافقان مدینه» است که به قصد آسیبرسانی تجمع کرده بودند.
در قرآن
این اصطلاح به صورت مستقیم و یکجا در متن قرآن نیامده، اما داستان و توصیف کار این گروه در سوره توبه آیات ۱۰۷ تا ۱۱۰ به صراحت مطرح شده است. خداوند در آیه ۱۰۷ میفرماید: «وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ...» و نیتهای شوم آنها را افشا کرده، به پیامبر دستور میدهد که هرگز در آن نماز نخواند. این بنا سپس به فرمان پیامبر تخریب شد.
نماد چیست
در فرهنگ سیاسی، اجتماعی و ادبیات دینی، این اصطلاح به عنوان نمادی برای «نفاق سازمانیافته»، «دین علیه دین»، ایجاد پایگاههای دشمن با تابلو و پوشش مقدس، و فریبکاری با استفاده ابزاری از امور مذهبی جهت قدرتطلبی یا تفرقهافکنی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل اصحاب مسجد ضرار
اصطلاح «اصحاب مسجد ضرار» در فرهنگ و تاریخ اسلامی اشاره به گروهی از منافقان مدینه دارد که با ظاهرسازی مذهبی، اقدام به ساخت مسجدی کردند تا پوششی برای فعالیتهای مخفیانه، جاسوسی و ضربه زدن به جامعه نوپای اسلامی باشد. این جریان نمونه بارز جریان نفاق است که تلاش میکند از ابزارهای مقدس برای رسیدن به اهداف نامقدس و تفرقهافکنی استفاده کند.
قرآن کریم در سوره توبه با افشای اهداف واقعی این گروه که شامل کفر، زیان عمدی، و ایجاد شکاف میان مؤمنان بود، به پیامبر اسلام دستور داد تا هرگز در آن مکان حضور نیابد و عبادت نکند. در نهایت، این بنای مکر و توطئه به فرمان پیامبر اسلام (ص) ویران و سوزانده شد تا پایگاهی برای توطئهگران باقی نماند.
امروزه این تعبیر در ادبیات اجتماعی و سیاسی به هر نوع ساختار، سازمان یا جریانی اطلاق میشود که با نام دین یا امور خیرخواهانه بنا میگردد اما هدف واقعی آن تضعیف باورها، ایجاد تفرقه و ضربه زدن به منافع حقیقی جامعه از درون است.