یعنی چه
«مقبوله عمر بن حنظله» اصطلاحی تخصصی در علم حدیث و فقه شیعه است. این عنوان به روایت و حدیثی خاص اشاره دارد که اگرچه ممکن است سند آن از نظر علم رجال تمام شرایط یک حدیث «صحیح» یا «موثق» را نداشته باشد، اما به دلیل شهرت و رویه عملی دانشمندان و فقها در پذیرش مفاد آن، «مقبوله» (پذیرفتهشده) نامیده میشود. این روایت درباره حرمت رجوع به حاکمان غیرشرعی (طاغوت)، مرجعیت فقهی و شرایط قضاوت است.
تلفظ
این عبارت به صورت «مَقبولِهِ عُمَرَ بنِ حَنظَلَه» تلفظ میشود که در آن مقبوله به معنای پذیرفتهشده، عُمَر نام راوی و حَنظَله نام پدر راوی است.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی به صورت لاتیننویسی (Transliteration) یا با عنوان روایت پذیرفتهشده عمر بن حنظله ترجمه میشود.
به عربی
این اصطلاح عینا از فقه و حدیث عربی به زبان فارسی وارد شده است.
به فارسی
معادل فارسی روان این ترکیب، «حدیث پذیرفتهشده عمر بن حنظله» است که به تایید و عمل فقها به متن این روایت اشاره دارد.
نماد چیست
این حدیث در فقه سیاسی و حقوقی شیعه، نماد نفی رجوع به حاکمان ستمگر (طاغوت)، لزوم تشکیل دستگاه قضایی مشروع و مستند اصلی برای اثبات نیابت و ولایت فقیه در دوران غیبت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مقبوله عمر بن حنظله
عبارت «مقبوله عمر بن حنظله» یک واژه لغوی ساده نیست، بلکه یک ترکیب وصفی-اضافی و اصطلاحی کاملاً تخصصی در علم حدیث و فقه شیعه است. این اصطلاح به روایت مشهوری از امام جعفر صادق (ع) اشاره دارد که توسط راوی حدیث، یعنی عمر بن حنظله نقل شده است. علت نامگذاری آن به «مقبوله» این است که حتی اگر در سلسله سند آن تشکیک عدهای از علمای رجال وجود داشته باشد، دانشمندان و فقهای بزرگ شیعه مفاد و محتوای آن را در طول تاریخ عملاً پذیرفته و مبنای احکام خود قرار دادهاند.
محتوای اصلی این روایت فقهی-سیاسی، درباره نهی شدید از رجوع به قضات و حاکمان غیر مشروع (طاغوت) برای حل اختلافات حقوقی و مالی است. امام صادق (ع) در این روایت، جامعه اسلامی را به سمت فقهایی هدایت میکند که احادیث اهل بیت را روایت میکنند و احکام الهی را میشناسند. از همین رو، این حدیث یکی از کلیدیترین و مهمترین مستندات فقهی برای تبیین شرایط قضاوت در اسلام و همچنین اثبات نظریه ولایت فقیه و مرجعیت سیاسی-حقوقی دانشمندان دینی در عصر غیبت محسوب میشود.