یعنی چه
این واژه در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا، معین و عمید ثبت نشده است. با توجه به ساختار آن، دو احتمال قوی وجود دارد: نخست اینکه یک خطای تایپی و نگارشی از واژه «بلبل» یا «بلبلان» باشد؛ دوم اینکه ریشه در زبان ترکی (آذربایجانی یا استانبولی) داشته باشد که در آن پسوند «ـلر» نشانه جمع است و در مجموع معنی «بلبلها» را میدهد.
تلفظ
اگر این واژه را یک کلمه وامگرفته از زبان ترکی بدانیم، تلفظ صحیح آن به صورت «بُلبُلُر» (Bülbüller) با ضمه روی لامها خواهد بود. در صورتی که آن را یک اشتباه گفتاری یا نوشتاری در فارسی تلقی کنیم، به صورت «بُلبُلَر» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «بلبلر» یک پاسخ ۵ حرفی است. اگر طراح جدول معنای پرنده خوشآواز را مد نظر داشته و ساختار ۵ حرفی را بخواهد، خود واژه «بلبلر» یا جایگزینهای آن ملاک قرار میگیرند.
به انگلیسی
با توجه به اینکه پسوند «لر» در زبان ترکی معادل نشانه جمع است، معادل انگلیسی دقیق آن به صورت جمع یعنی Nightingales میشود. اما برای ریشه واژه یعنی بلبل، از کلمات Nightingale یا Bulbul استفاده میشود.
نماد چیست
ریشه این واژه یعنی «بلبل» در فرهنگ شرقی و ادبیات فارسی نماد و مظهر عاشقِ وفادار، شیفته، مست و دورافتاده از معشوق (گل) است. این پرنده در شعر شاعران بزرگ همواره به خاطر آوازخوانی، سوز و گداز عاشقانه و خوشسخنی ستایش شده است.
جمعبندی و توضیح کامل بلبلر
واژه «بلبلر» در زبان فارسی معیار و لغتنامههای شاخص اصالت مستقلی ندارد. بررسیهای زبانشناسی نشان میدهد که این کلمه از ترکیب واژه «بلبل» (که خود ریشهای آواگرا یا تقلیدی از صدای پرنده دارد) با پسوند جمع ترکی «ـلر» ساخته شده است. بنابراین در زبانهای ترکی آذربایجانی و استانبولی کاربرد کاملاً مشخصی دارد و به معنای «بلبلها» استفاده میشود.
در متون فارسی، مواجهه با این عبارت معمولاً ناشی از یک خطای تایپی، اشتباه آوایی در گفتار عامیانه یا ورود اصطلاحات ترکی به محاوره است. از آنجا که واژه پایه آن یعنی بلبل در ادبیات فارسی جایگاه بسیار رفیعی دارد، تمام بار معنایی، نمادین و استعاری این کلمه نیز به همان پرنده خوشآواز و غزلخوان بازمیگردد.
به طور کلی، اگر در حل جدول یا متون با این لفظ پنجحرفی روبهرو شدید، باید توجه داشته باشید که ریشههای معنایی آن به مفاهیمی چون عندلیب، هزاردستان و شباهنگ پیوند خورده است، هرچند که ساختار ساختاری کلمه، پیرو قواعد دستوری زبان فارسی نیست.