یعنی چه
این اصطلاح در ادبیات عامیانه و تداول مردم، به جیغ و شیون شدیدی اِشاره دارد که معمولاً از کودکان یا نوزادان هنگام مواجهه با یک درد ناگهانی و طاقتفرسا سر میزند. همچنین در گذشته گاه به صورت نفرین به معنای جان دادن از شدت درد نیز به کار میرفته است.
تلفظ
این عبارت عامیانه به صورت جِزْ-بَ-لا-لِ کِ-شی-دَن تلفظ میشود و در گفتار روزمره گاه به صورت «جزبلاله زدن» نیز شنیده میشود.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، این عبارت ۱۲ حرفی به عنوان پاسخ برای راهنمای «جیغ و فغان ناگهانی طفل» یا «شیون عامیانه از درد شدید» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای انتقال این مفهوم عامیانه در زبان انگلیسی، از ترکیباتی استفاده میشود که بر شدت و ناگهانی بودن جیغ یا شیون نوزاد تأکید دارند.
به arabic
در زبان عربی با توجه به بافتار کلام، میتوان از واژههایی که نشاندهنده شیون، زاری یا فریاد ناگهانی ناشی از درد هستند استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای اصیل و جاافتادهتر این اصطلاح عامیانه در زبان فارسی شامل واژههایی چون جیغ ناگهانی، فغان، شیون طفل و اصطلاحاً «جیغ بنفش» است.
در قرآن
عبارت مذکور کاملاً یک صوتواژه و اصطلاح عامیانه اصیل فارسی است و ریشه قرآنی یا عربی ندارد؛ هرچند مفاهیمی نظیر جزع و فزع یا صیحه در قرآن به چشم میخورند که با مفهوم کلی فریاد و بیقراری همسو هستند.
نماد چیست
در فرهنگ کنایات و نشانهشناسی عامیانه، این عبارت نمادی از اوج بیقراری، رنج شدید، غافلگیری از درد (مانند سوختگی یا گزیدگی) و ناتوانی طفل در تحمل آسیب است.
جمعبندی و توضیح کامل جزبلاله کشیدن
اصطلاح عامیانه و کمترشنیدهشدهٔ «جزبلاله کشیدن» (یا جزبلاله زدن) در فرهنگهای عامیانه و لغتنامههایی مانند دهخدا به معنای فریاد ناگهانی، سخت و بلند کودک یا نوزاد بررسی شده است. این حالت معمولاً زمانی رخ میدهد که رنجی سخت یا دردی ناگهانی و طاقتفرسا مانند گزیدگی زنبور، عقرب یا سوختگی به طفل دست میدهد و او را بیقرار میکند. در ادبیات عامه گذشته، این ترکیب کنایه از مردن و جان دادن از شدت درد نیز بوده و گاه به صورت نفرین کاربرد داشته است.
از نظر ریشهشناسی، این عبارت یک اسم صوت (صوتواژه) عامیانه به شمار میرود. احتمال داده میشود که این ترکیب در زبان گفتار، دستخوش تغییر و ادغام کلماتی چون «عجز و لابه» یا ترکیب واژهٔ «جِزّ» (برآمدن از سوزش و سوختن) با «لابه» شده باشد. با این حال، ریشه مکتوب و رسمی برای آن در زبانهای باستانی ایران ثبت نشده است و یک واژه کاملاً اصیل در تداول عامه محسوب میشود.