یعنی چه
کلاه فینه به نوعی سرپوش نمدی، استوانهای یا مخروطیِ تخت و بدون لبه گفته میشود که معمولاً به رنگ سرخ است و منگولهای سیاه یا آبی از میان طاق آن آویزان است. این کلاه تاریخی کلاسیک، در گذشته پوشش رسمی و سنتی مردان در امپراتوری عثمانی، مصر، شمال آفریقا و بخشهایی از خاورمیانه بوده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب واژگانی به صورت «کُلاهِ فِینِه» است که واژهٔ فینه در آن با فای مکسور (فِـ) و یاء کشیده خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، برای راهنمای «کلاه سنتی عثمانی»، «طربوش» یا «کلاه سرخ منگولهدار»، پاسخ اصلی خودِ «کلاه فینه» (با ۸ حرف) است. واژههای جایگزین و کوتاهتر نظیر طربوش، فز و فیس نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این نوع کلاه از واژهٔ Fez (برگرفته از نام شهر فاس در مراکش) یا واژهٔ Tarboosh (برگرفته از طربوش عربی) استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی و ادبیات سنتی، معادلها و تعابیر مترادفی همچون طربوش، کلاه فِز، فیس، شبکلاه و عرقچینِ منگولهدار برای توصیف این جامه و سرپوش به کار میروند.
نماد چیست
این کلاه در قرن نوزدهم میلادی نماد اصلاحات اداری-نظامی و مدرنیتهٔ اسلامی در امپراتوری عثمانی محسوب میشد. پس از فروپاشی عثمانی و ممنوعیت آن توسط آتاتورک، تغییر کارکرد داد و به نمادی از سنتگرایی خاورمیانهای، هویت قدیم شمال آفریقا و در نگاه غربیها به نماد شرقگرایی (اورینتالیسم) تبدیل شد. در فرهنگ عامه قدیم ایران نیز گاه توسط تجار یا لوطیها (با بستن شال به دور آن) استفاده میشد.
جمعبندی و توضیح کامل کلاه فینه
کلاه فینه که با نامهای دیگری چون کلاه فِز یا طربوش نیز شناخته میشود، یکی از شاخصترین پوششهای سر تاریخی در جهان اسلام، بهویژه در جغرافیای امپراتوری عثمانی، مصر و شمال آفریقا است. این کلاه سرخرنگ، نمدی، استوانهای و بدون لبه با آن منگوله آویزان مشکی، فراتر از یک پوشاک ساده، حامل بارهای نمادین و سیاسی متعددی در طول تاریخ دو قرن اخیر بوده است.
ریشه نام فز به شهر فاس در مراکش برمیگردد که مرکز اصلی رنگرزی و تولید این کلاهها بود. فینه در مقاطعی از تاریخ (مانند دوران سلطان محمود دوم عثمانی) به عنوان پوشش رسمی مدرنسازی و یکپارچهسازی هویت مأموران دولتی اجباری شد، اما بعدها با تحولات سیاسی قرن بیستم جای خود را به پوششهای غربی داد و امروزه بیشتر جنبه سنتی، تشریفاتی و نوستالژیک دارد.