یعنی چه
این اصطلاح در گویشهای محلی ایران، بهخصوص گویش مازندرانی (طبری)، برای توصیف حالت غریزی مرغ خانگی به کار میرود که با پف کردن پرها و گوشهگیری، آمادهٔ نشستن روی تخمها تا زمان درآوردن جوجهها (کپ آمدن) میشود یا اینکه هماکنون جوجه دارد و از آنها مراقبت میکند.
تلفظ
آواشناسی این واژه در گویشهای مختلف کمی متغیر است؛ در گویش مازنی بیشتر به صورت کِرِچ کِرِک و در فارسی عامه بهصورت کُرچ کُرک تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان مرغ کرچ یا مرغ جوجهدار میتواند ۶ حرفی و بهصورت «کرچ کرک» باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Broody به تنهایی یا در ترکیب با hen برای مرغی که غریزه مادریاش فعال شده استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی معیار آن شامل عباراتی نظیر مرغ کرچ، مرغ جوجهدار و اصطلاحات کهنتری مانند مُقِفّه یا کَپ است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و باورهای روستایی ایران، این حالت مرغ به دلیل تحمل هفتهها سختی، بیغذا ماندن و پف کردن پرها برای محافظت از نسل در برابر سرما و شکارچیان، نماد غریزه صیانت، باروری مادی و گرمای خانواده است.
جمعبندی و توضیح کامل کرچ کرک
اصطلاح «کرچ کرک» یک صورت ترکیبی و گویشی اصیل است که ریشه در زبانهای کهن ایرانی و گویشهای محلی نظیر مازندرانی دارد. این واژه در زبان فارسی معیار به عنوان یک واحد معنایی مستقل و رسمی در لغتنامههای شاخص ثبت نشده است، بلکه از کنار هم قرار گرفتن دو واژه هممعنی «کرچ» و «کرک» برای تاکید بر حالت مادری و جوجهداری ماکیان پدید آمده است.
این عبارت کاملاً بومی، دامداری و عامیانه بوده و در متون کلاسیک یا قرآنی کاربردی ندارد. با این حال، در فرهنگ عامه روستایی جایگاهی نمادین از فداکاری، زایش و مراقبت غریزی دارد و در بازیهای کلامی یا جداول متقاطع به عنوان یک ترکیب ۶ حرفی شناخته میشود.