یعنی چه
این واژه صفت مرکب مفعولی است و دو معنای اصلی دارد؛ نخست به کسی اطلاق میشود که دچار حالت تهوع، انزجار جسمی و استفراغ شده است. دوم در اصطلاح پزشکی و عامیانه، به چشمی گفته میشود که به دلیل بیماری، عفونت یا پس از بیدار شدن از خواب، مژهها و گوشههای آن از ترشحات زرد یا سفیدرنگ (مخاط چشم) پوشیده و چسبناک شده باشد.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش واژگانی تشکیل شده است: «قَیْء» (با سکون ی و حذف همزه در تلفظ فارسی) به همراه فعل وجهی «گرفته» که به صورت [qey gerefte] خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر ریمگرفته یا چشمآلوده به عنوان پاسخ هممعنی استفاده میشوند. واژه اصلی دارای ۷ حرف است.
به انگلیسی
بسته به متن، برای معنای گواش و تهوع از کلمات مربوط به استفراغ و برای حالت چشمی از اصطلاحات چشمپزشکی و بهداشتی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای حالت بیماری چشم از ریشه غمص و عمش استفاده میشود و برای حالت انزجار جسمی از ریشه قیا بهره میبرند.
به فارسی
در واژهگزینی و سرهنویسی فارسی میتوان از ترکیباتی نظیر ریمگرفته برای چشم و اصطلاحات عامیانه مانند بالاآورده یا بدحال برای وضعیت معده استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل قی گرفته
واژه «قی گرفته» یک صفت مرکب در زبان فارسی است که ریشه بخش اول آن یعنی «قی» از واژه عربی «قَیء» به معنای استفراغ گرفته شده و با فعل فارسی «گرفتن» ترکیب شده است. این کلمه در مکالمات روزمره و ادبیات معاصر دو کاربرد کاملاً متمایز دارد؛ یکی اشاره به حالت تنفر، تهوع و انزجار شدید جسمی دارد و دیگری به وضعیت آلودگی و ترشحات چسبناک چشم در اثر بیماریهایی مانند ورم ملتحمه یا پس از خواب اشاره میکند.
در ادبیات داستانی معاصر، به ویژه در آثار نویسندگانی چون بزرگ علوی، این اصطلاح برای توصیف دقیق چهرههای رنجور، فرسوده، بیمار یا نمادی از فقر و عدم رعایت بهداشت فردی به کار رفته است. این کلمه از نظر ساختار واژگانی کاملاً در سیستم دستوری فارسی ادغام شده و معنایی کنایی و حسی را به مخاطب منتقل میسازد.