معنی
واژهٔ «گزید» در زبان فارسی دو معنای اصلی و کاملاً متفاوت دارد که هر دو ریشه در فعل «گزیدن» دارند: اول به معنی انتخاب کردن، پسندیدن و اختیار کردن؛ دوم به معنی نیش زدن و گاز گرفتن توسط جانور یا حشره. همچنین در متون کهن به معنای باج و خراج نیز به کار رفته است.
یعنی چه
این کلمه سوم شخص مفرد در زمان گذشته است؛ وقتی در متن هدفی یا راهی انتخاب میشود یعنی آن را «گزید» و وقتی جانداری آسیب میرساند یعنی او را «گزید».
مترادف
متضاد
هم خانواده
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مثل «انتخاب کرد» یا «نیش زد» به عنوان راهنما میآیند که پاسخ ۴ حرفی آنها «گزید» است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، در زبان انگلیسی برای مفهوم انتخاب از واژههای Chose و Selected و برای مفهوم نیش زدن از Bit و Stung استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای معنای اول افعالی نظیر اختار و برای معنای دوم افعال لدغ و لسع کاربرد دارند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، این واژه در معنای اول خود نماد بلوغ فکری، تشخیص سره از ناسره و داشتن حق اختیار است. در معنای دوم، نماد آسیب غیرمنتظره، خیانت و دشمنی پنهان به شمار میرود؛ چنانکه در ضربالمثل معروف «مارگزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد» به تجربهٔ تلخ از یک آسیب اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل گزید
واژهٔ «گزید» یک کلمهٔ اصیل فارسی با ریشهای کهن در زبان پهلوی است که به صورت سوم شخص مفرد زمان گذشته به کار میرود. این کلمه از نظر معنایی یک اشتراک لفظی جالب دارد؛ از یک سو با مصدر «گُزیدن» به معنای انتخاب کردن و ترجیح دادن پیوند میخورد و از سوی دیگر با مصدر «گَزیدن» به معنای نیش زدن، آسیب رساندن و گاز گرفتن جانداران مرتبط است.
در کاربردهای ادبی و روزمره، تشخیص معنای دقیق این واژه کاملاً به ساختار جمله و بافت متن بستگی دارد. در متون عرفانی و اخلاقی معمولاً به معنای اختیار کردن راه حق یا همنشین صالح است، در حالی که در متون عامیانه و ضربالمثلها بیشتر به مفهوم گزش و آسیبهای ناگهانی اشاره دارد.