یعنی چه
یک قانون عقلی و اصولی در فقه اسلامی است که بیان میکند هرگاه دو تکلیف، مصلحت یا وظیفه شرعی و عقلایی با یکدیگر همزمان شوند و مکلف توانایی انجام هر دو را نداشته باشد (تزاحم رخ دهد)، عقل و شرع حکم میکنند که باید آن موردی که مصلحت بیشتر یا اهمیت بالاتری دارد (اهم) انتخاب و مقدم شود و حکم دیگر (مهم) به نفع آن رها شود. مانند نجات جان فرد در حال غرق شدن که بر حفظ حرمت ملک غصبی تقدم دارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «قاعِدِهیِ اَهَمّ وَ مُهِمّ» است که در آن «اهم» به معنای مهمتر و «مهم» به معنای بااهمیت میباشد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان یک قاعده اصولی یا فقهی اولویتبندی، دقیقاً ۱۲ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فلسفی غرب نیز از مفاهیمی چون اصل تناسب یا اولویتبندی بر پایه اهمیت استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در فقه و اصول اسلامی دارد و عبارات فوق مستقیماً در کتب اصولی شیعه و اهل سنت به کار میروند.
به فارسی
برگردان و معادل روان فارسی این اصطلاح، «قاعده اولویتبندی شرعی» یا «قانون تقدیم کارِ مهمتر بر مهم» است.
جمعبندی و توضیح کامل قاعده اهم و مهم
قاعده اهم و مهم یکی از پویاترین و کاربردیترین قواعد عقلایی در علم اصول فقه است که مستقیماً با مدیریت رفتار مکلف در شرایط بحرانی و تزاحم وظایف ارتباط دارد. این قاعده زمانی به کار میآید که فرد در بنبست عملی قرار میگیرد و نمیتواند دو دستور شرعی یا دو مصلحت عقلانی را همزمان اجرا کند؛ در این حالت، تفکر سیستمی فقه اسلام به جای ایجاد حیرت، ملاک «اهمیت بیشتر» را به عنوان ترازوی سنجش معرفی میکند.
اگرچه عین این عبارت در متن قرآن کریم ذکر نشده است، اما مفسران و فقیهان روح این قاعده را در آیات متعددی مانند داستان خضر و موسی در سوره کهف (آسیب رساندن به کشتی برای حفظ کل آن از غصب پادشاه) جاری میدانند. این قاعده در زندگی روزمره، تصمیمگیریهای کلان مدیریتی و تفکر استراتژیک مدرن نیز تحت عنوان ماتریس اولویتبندی یا ماتریس آیزنهاور نماد عینی دارد و عقل پیشقراول درک آن است.