یعنی چه
واژه «مُهَج» جمع کلمه «مُهْجَة» است. این کلمه در اصل به معنای جان، روح، خونِ دل یا آخرین قطرههای خون در قلب است که مایه بقای حیات مادی و معنوی انسان محسوب میشود و به پاکترین و خالصترین بخش از وجود و روح هر فرد اشاره دارد. در حالتی دیگر، اگر به صورت مَهَج (با فتح م و هـ) خوانده شود، مصدری عربی به معنای نیکو شدن چهره پس از بیماری یا مکیدن شیر توسط کودک است، اما کاربرد اصلی آن در زبان و ادبیات، همان معنای جانها و روانهاست.
تلفظ
این واژه در ادبیات فارسی و متون دینی غالباً به صورت «مُهَج» (ضم میم و فتح هاء) به عنوان جمع مُهجة تلفظ میشود. تلفظ ثانویه و کمتر رایج آن «مَهَج» (فتح میم و فتح هاء) است که به عنوان مصدر کاربرد دارد.
در جدول
کلمه «مهج» در جدول کلمات متقاطع یک واژه ۳ حرفی است که معمولاً با راهنماهایی نظیر «جمع مهجه»، «جانها» یا «خونهای دل» از طراحان جدول پرسیده میشود.
به انگلیسی
برای برگردان این واژه به انگلیسی بر اساس مفاهیم انتزاعی و ادبی آن، میتوان از واژگانی که به روح، قلب و عصاره حیات اشاره دارند استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان فارسی این واژه شامل کلماتی چون «جانها»، «روانها»، «پاکنهادان» و در تعابیر استعاری و ادبی «خونهای دل» است.
نماد چیست
در عرفان، ادبیات فارسی و متون مذهبی (مانند ادعیه و زیارات)، مُهَج نماد فداکاری مطلق و نثار کردن گرانبهاترین دارایی انسان یعنی جان و حقیقتِ وجود در راه معشوق یا هدفی والا است.
جمعبندی و توضیح کامل مهج
واژه مُهَج (یا مَهَج) اصالتی عربی دارد و در زبان فارسی و متون آیینی کاربرد گستردهای یافته است. این کلمه زمانی که به صورت جمعِ «مُهجَة» به کار میرود، به والاترین مرتبه جان، روان و خون قلب اشاره دارد؛ یعنی همان نقطهای که مایه حیات و جوهره اصلی وجود انسان است.
اگرچه این واژه به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما در فرازهای برجستهای از ادعیه و زیارات شیعه (نظیر زیارت عاشورا و زیارت اربعین) تجلی ویژهای دارد. عبارت معروف «بذلوا مهجهم دون الحسین» بازتابدهنده اوج مفهوم این کلمه است که به فدا کردن خالصترین قطرات خون و بالاترین سطح از هستی در راه حق دلالت میکند.
در ادبیات فارسی نیز شاعران و نویسندگان متون عرفانی از این واژه برای نشان دادن سوز دل، پاکی حیات و ایثار تام و تمام استفاده کردهاند. از نظر ساختاری نیز این کلمه به عنوان یک واژه سه حرفی، همواره مورد توجه طراحان جدول و علاقهمندان به معماهای لغوی بوده است.