یعنی چه
این واژه یک اسم خاص اصیل در زبان پارسی باستان (Bagabuxša) است که از دو بخش «بَغ» به معنی خدا یا ایزد و «بوخش» از ریشهٔ نجات دادن تشکیل شده و در مجموع به معنای «خدا او را نجات داده» یا «خداداد» است. این نام متعلق به شخصیتهای برجسته و سرداران نظامی در تاریخ هخامنشیان است.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه با فتح باء و غین و سکون خاء و شین به صورت بَغابوخش است که در کتیبههای باستانی به شکل بَگَبوخشَ یاد شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «سردار نامی اردشیر اول» یا «یکی از یاران داریوش در سرکوب گئومات» استفاده میشود که ۷ حرف دارد.
به عربی
در متون و منابع تاریخی عربی، این نام یا به صورت مستقیم و با حفظ ساختار پارسی آن آورده میشود یا با اقتباس از منابع یونانی کلاسیک به شکل میغابیزوس ذکر میگردد.
به فارسی
از نظر مفهوم لغوی و برگردان آن به ساختار فارسی امروزی، میتوان معادلهایی مانند خداداد، خدا رهانید یا بَغدخت و بوختن را که همریشه و هممعنی با مؤلفههای این واژه هستند، به عنوان برابرهای معنایی آن در نظر گرفت.
جمعبندی و توضیح کامل بغابوخش
واژهٔ بغابوخش نمونهای درخشان از نامگذاریهای مذهبی و پهلوانی در دوران ایران باستان است. این نام که ریشه در زبان پارسی باستان دارد، نشاندهنده پیوند عمیق باورهای اعتقادی با ساختار اداری و نظامی آن دوران است؛ چرا که واژه «بَغ» به مفهوم ایزد و امر قدسی اشاره دارد و ترکیب آن با مفهوم نجات، نامی پرابهت پدید آورده است.
در برگهای تاریخ، این نام یادآور دو شخصیت بسیار تأثیرگذار است؛ نخست یکی از هفت تن بزرگان پارسی که داریوش بزرگ را در رسیدن به تخت شاهی و سرکوب گئومات مغ یاری داد، و دوم فرزند یا نوادگان او که به عنوان ساتراپ (شهربان) و سرداران ارشد در دوران پادشاهی اردشیر اول هخامنشی نقشآفرینی کردند و در جنگهای با یونان فرماندهی سپاه را بر عهده داشتند.
در منابع یونان باستان مانند نوشتههای هرودوت و کتسیاس، این نام به دلیل سختی تلفظ برای یونانیان به صورت «مگابیز» یا «مگابازوس» تغییر شکل یافته است. امروزه بررسی این واژه علاوه بر ارزش تاریخی، از نظر ریشهشناسی زبانهای ایرانی و شناخت نحوه تطور واژگانی چون «بغداد» و «فغفور» اهمیت بالایی دارد.