یعنی چه
کژدم دم پهن (عقرب دمکلفت) جانداری زهرآگین از خانوادهٔ بوتیده است که به دلیل داشتن دمی ضخیم، پهن و بسیار قدرتمند در مقایسه با سایر گونهها به این نام خوانده میشود. این جانور به عنوان یکی از خطرناکترین سردههای عقرب در جهان شناخته میشود و زهر بسیار مهلک و کشندهای دارد که میتواند برای انسان جانباختن به همراه داشته باشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه ترکیبی به صورت «کَژْدُمِ دُمْپَهْن» (kaž-dom-e dom-pahn) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف خواستهشده میتواند خودِ «کژدم دم پهن» (۹ حرف بدون احتساب فضا) یا معادلهای آن باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این جاندار Fattail scorpion یا Fat-tailed scorpion میگویند. نام علمی سردهٔ آن نیز Androctonus است که ریشهای یونانی داشته و به معنای «قاتل انسان» است.
در قرآن
ترکیب «کژدم دم پهن» یا کلمات هممعنی آن مانند «کژدم» و معادل عربی آن یعنی «عقرب» به صورت صریح در متن قرآن مجید به کار نرفتهاند و کاربرد قرآنی ندارند.
جمعبندی و توضیح کامل کژدم دم پهن
واژهٔ «کژدم دم پهن» ترکیبی وصفی-مقلوب در زبان فارسی است که از دو بخش «کژدم» و «دمپهن» تشکیل شده است. بخش اول یعنی کژدم، ریشه در زبانهای ایران باستان و فارسی میانه (پهلوی: gaždum) دارد و اصطلاحاً به معنای دارندهٔ دم کج یا خمیده است. این عبارت امروزه به طور مشخص برای اشاره به سردهای از عقربهای بیابانی و بسیار خطرناک به کار میرود که به دلیل دم قطور خود متمایز هستند.
در ساختار جمله و کاربردهای جانورشناسی، این نام توصیفی برای تفکیک این گونهٔ مرگبار از سایر عقربهای دمباریک استفاده میشود. برای نمونه میتوان گفت: «زیستشناسان نسبت به حضور کژدم دم پهن در مناطق کویری هشدار دادند.» این عبارت کاملاً اصالت فارسی داشته و ساختار واژگانی آن بر اساس ویژگیهای ظاهری جاندار شکل گرفته است.
از نظر نمادشناسی و باورهای فرهنگی، کژدم یا عقرب در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه خاورمیانه، همواره نمادی از خطر مکتوم، خیانت، کینه و مرگ ناگهانی بوده است؛ اگرچه سرسختی و بقای فوقالعادهٔ آن در شرایط سخت بیابانی نیز مورد توجه قرار دارد. در نجوم باستان نیز صورت فلکی عقرب (کژدم) نماینده فصل پاییز و دگرگونی است.