معنی
«کعب الاحبار» نامی خاص است. «کَعْب» اسم شخص (کعب بن ماتع حمیری) و «الاحبار» جمعِ «حِبْر» یا «حَبْر» به معنای دانشمند و عالم دینی یهود است. در نتیجه این ترکیب به معنی «کعبِ دانشمندان» یا «کعب از تبار علمای دین» میباشد.
یعنی چه
او یک عالم یهودی یمنی بود که در دوران خلافت اسلامی (ابوبکر یا عمر) مسلمان شد. از آنجا که او به متون کهن و تاریخ گذشتگان تسلط داشت، روایات و اساطیر بسیاری را از فرهنگ یهود وارد جامعه اسلامی کرد. این واژه در اصطلاح تاریخی، به عنوان معرف این شخصیت کلاسیک به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این نام به صورت «کَعْبُ الْأَحْبَار» است. در شعر و ادبیات فارسی گاهی به اشتباه و برای حفظ وزن «کعبالاخبار» نیز گفته شده که از نظر تاریخی نادرست است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و لاتین، این نام تاریخی به صورتهای Ka'b al-Ahbar یا Kaʿb al-Aḥbār نگارش میشود.
در قرآن
ترکیب کامل «کعبالاحبار» در قرآن کریم نیامده است؛ اما واژهٔ «الْأَحْبَارُ» به عنوان صفت و عنوانی برای علمای دین یهود، ۴ بار در قرآن به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۴۴ سوره مائده که به عالمان ربانی و دانشمندان یهود اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ، تاریخ و علوم حدیث اسلامی (به ویژه در واژهگزینی و دیدگاه تفسیری شیعه)، نام کعبالاحبار به نماد و مظهر اصلی ورود «اسرائیلیات»، احادیث جعلی، تحریف روایات و قصهپردازیهای بیپایه و اساطیری در متون اسلامی تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل کعب الاحبار
کعب الاحبار (کعب بن ماتع حمیری) یک شخصیت تاریخیِ یمنی و یهودیتبار در صدر اسلام است که پس از درگذشت پیامبر اسلام مسلمان شد. واژه «احبار» در نام او به معنای دانشمندان و علمای دین یهود است و از این رو، او را سرآمد دانشمندان اهل کتاب میدانستند. به دلیل تخصص و پیشینه او در کتب کهن، روایات اساطیری فراوانی از طریق او به فرهنگ تفسیری و حدیثی مسلمانان راه یافت.
از نظر ساختار زبانی، این عبارت یک اسم خاص تاریخی است و به همین دلیل مترادف و متضاد حقیقی ندارد. اگرچه خود این نام در قرآن ذکر نشده، اما کلمه «احبار» به عنوان دانشمندان یهود در آیات قرآنی به کار رفته است. در سنت اسلامی، شخصیت او بحثبرانگیز بوده و نامش مترادف با اصطلاح «اسرائیلیات» و ورود افسانههای اهل کتاب به تاریخنگاری اسلامی است.