یعنی چه
این واژه در اصل مؤنث «الرب» در زبان عربی است و به معنای بانو، مالک، صاحبه و الهه (خدایبانو) به کار میرود. در تاریخ جاهلیت عرب، این کلمه لقب بت معروف «اللات» بوده که آن را نماد مادینهخدا و باروری میدانستند. همچنین در برخی متون فقهی به معنای نامادری یا زنی که سرپرستی فرزند همسرش را بر عهده دارد آمده است. گاهی نیز در متون، خطای نوشتاری از ترکیب عربی «رَبِّهِ» (پروردگار او) است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان عربی به صورت «اَلرَّبَّه» (Ar-Rabbah) با فتحة و تشدید روی حرفهای «ر» و «ب» و تلفظ های ملفوظ یا صامت در انتها است. در صورتی که منظور از آن ترکیب مضاف و مضافالیه عربی (رَبِّهِ) باشد، به صورت «رَبِّه» با کسره ر و ب و صدای هاء ضمیر تلفظ میشود.
در جدول
واژه «الربه» یک کلمه ۵ حرفی است که در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحان سؤال با راهنماهایی همچون الهه باستان، بت معروف جاهلیت، بانو یا نامادری مطرح میشود.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی بسته به بافت متن و معنای مدنظر، از کلمه Goddess برای مفهوم اساطیری الهه، Mistress برای بانو و خاتون، و Stepmother برای اصطلاح فقهی نامادری استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که این واژه اصالتاً عربی است، مترادفهای هممعنی آن در این زبان شامل الإلٰهة (خدایبانو)، السیدة (خاتون و بانو) و المَلِکة (صاحب اختیار مؤنث) پدیدار میشوند.
به فارسی
دقیقترین برگردانهای فارسی برای این کلمه شامل «الهه» یا «خدایبانو» در مباحث اساطیری، «بانو» و «خاتون» در معنای عام مالکیت مؤنث، و «نامادری» یا «زنپدر» در اصطلاحات فقهی کهن است. همچنین اگر به صورت ترکیب عربی ربّه لحاظ شود، معادل فارسی آن «پروردگارِ او» خواهد بود.
جمعبندی و توضیح کامل الربه
واژه «الربه» در اصل یک کلمه با ریشه عربی (از ماده ربب) و حالت مؤنث کلمه «الرب» است. این واژه در زبان و ادبیات کهن و متون مذهبی کاربردهای متعددی داشته است؛ در درجه اول در اساطیر و باورهای باستانی شبهجزیره عربستان به معنای الهه یا خدایبانو به کار میرفته و به طور ویژهای لقب بت بزرگ «اللات» در دوران جاهلیت بوده است که اعراب آن را نماد زمین، باروری و مادینهخدا میدانستند.
در کاربردهای فقهی و لغوی دیگر، این کلمه گاهی به معنای بانو، صاحبه و ملکه و حتی در مواردی به معنای نامادری (زنی که سرپرستی فرزندان شوهرش از ازدواج قبلی را دارد) استفاده شده است. از سوی دیگر، باید توجه داشت که این لفظ به صورت مستقل و معرفه در قرآن کریم وجود ندارد و در برخی متون اسلامی ممکن است به اشتباه به جای ترکیب «رَبِّهِ» به معنی «پروردگار او» ثبت یا خوانده شود.