یعنی چه
واژه ضمیران (که در متون کهن به صورتهای ضیمران و ضومران نیز ضبط شده) در لغت به معنی گیاهی معطر، سبزه و نوعی ریحان دشتی یا پونه جویباری خوشبو است که در ادبیات کلاسیک کاربرد دارد. این کلمه گاهی به اشتباه به عنوان جمع کلمه ضمیر تصور میشود، در حالی که جمع ضمیر، ضمایر است.
تلفظ
این واژه در منابع لغوی اصیل بیشتر به صورت «ضَیْمَران» (Zaymarān) یا «ضَمیران» (Zamirān) و گاهی «ضُومَران» تلفظ و ضبط شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «نوعی ریحان دشتی» یا «نام دیگر گیاه شاهسفرم»، واژه ۶ حرفی «ضمیران» یا «ضیمران» مد نظر است.
به انگلیسی
با توجه به اینکه ضمیران معادل گیاه شاهسفرم و ریحان است، در زبان انگلیسی با واژههای Basil یا Wild Basil و در اصطلاح علمی با Mentha aquatica (نعناع آبی) قرابت دارد.
به فارسی
برگردان و معادلهای اصیل فارسی این واژه شامل شاهسفرم (شاهاسپرم)، نازبو، بهرامج و پونه جویباری است که همگی اشاره به سبزیهای معطر دارند.
نماد چیست
در اشعار و متون کلاسیک فارسی (مانند آثار مولوی و منوچهری دامغانی)، این گیاه به عنوان نمادی از سرسبزی، طراوت، لطافت بهاری و عطر دلانگیز طبیعت به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل ضمیران
واژه «ضمیران» که در اصل شکل دیگری از «ضیمران» است، برخلاف ظاهر خود ارتباطی با قواعد دستور زبان و کلمه «ضمیر» (به معنی وجدان یا اصطلاح نحوی) ندارد. این کلمه یک اسم جنس در زبان عربی برای معرفی گیاهی معطر و خوشبو است که در فارسی به آن شاهسفرم، شاهاسپرم یا نازبو میگویند و نوعی ریحان دشتی یا پونه جویباری به شمار میرود.
این کلمه در ادبیات کهن فارسی جایگاه ویژهای داشته و شاعران بزرگ برای توصیف زیبایی، طراوت باغ و بوی خوش از آن استفاده میکردهاند. اگرچه خود واژه ضمیران به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما واژه هممعنی و عمومیتر آن یعنی «ریحان» در آیات الهی به کار رفته است. بنابر این، در کاربردهای مدرن و حل جدول، این واژه یک نام اصیل گیاهی با بار معنایی مثبت و معطر محسوب میشود.