یعنی چه
در فرهنگ لغت، بلاگردون (صورت گفتاری و عامیانهٔ بلاگردان) به معنی فدا شونده، دفعکننده چشمزخم یا هر چیزی است که مایهٔ دوری بدبختی و مصیبت از انسان شود. این واژه در معنای مادی به صدقه و قربانی نیز اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ این واژه در حالت عامیانه و گفتاری به صورت [balā-gardun] و در شکل رسمی و معیار به صورت بَلاگَردان [balā-gardān] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «دفعکننده بلا» یا «سپر بلا»، واژهٔ ۸ حرفی «بلاگردون» یا «بلاگردان» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به کاربرد، از کلمه Scapegoat برای اشخاصی که قربانی اشتباهات دیگران میشوند و از واژههایی مانند Amulet یا Safety net برای ابزارها و مفاهیم محافظتی استفاده میشود.
به فارسی
واژههای مترادف و معادلهای اصیل فارسی آن شامل «برخی» (به معنی فداشونده)، «بلاچین»، «تصدق»، «پناهگاه» و «حامی» است. این ترکیب از دو جزء «بلا» (عربی) و «گردان» (بن مضارع گرداندن از فارسی) ساخته شده است.
در قرآن
ترکیب فارسی «بلاگردان» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما ریشه جزء اول آن یعنی «بلاء» به معنی آزمایش و سختی بارها آمده است. همچنین مفاهیم مشابه مادی و معنوی آن برای دفع خطر یا جبران گناه، با واژههایی چون «فِدْیَة»، «قُرْبان» و «صدقه» مطرح شده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و رسوم سنتی ایران، مواردی مانند «اسفند دود کردن»، «تخممرغ شکستن» و «قربانی کردن گوسفند» نمادهای فیزیکی بلاگردون هستند. در مفهوم استعاری نیز «بز بلاگردان» نماد کسی است که تمام تقصیرهای یک گروه را به گردن او میاندازند.
جمعبندی و توضیح کامل بلاگردون
واژهٔ «بلاگردون» که در اصل صورت گفتاری و عامیانهٔ واژهٔ معیار «بلاگردان» است، ریشه در باورهای عمیق فرهنگی و سنتی مردم ایران دارد. این اصطلاح ترکیبی (عربی-فارسی) به هر شخص، شیء یا عملی اطلاق میشود که داوطلبانه یا به طور نمادین، آسیبها، خطرات و چشمزخمها را از فرد اصلی دور کرده و به جان میخرد.
در فرهنگ عامیانه، آیینهایی مثل دود کردن اسپند، صدقه دادن و قربانی کردن حیوانات به عنوان مصادیق بارز و نمادین بلاگردون شناخته میشوند تا اهالی خانه را از گزند حوادث حفظ کنند. از نظر ادبی و استعاری نیز این واژه مفهوم ایثار، حامی بودن و فداکاری را بازتاب میدهد، به طوری که حتی در اشعار بزرگان نظیر حافظ، دعای مستمندان به عنوان بلاگردان جان و تن معرفی شده است.