یعنی چه
غربال به ابزاری گفته میشود که برای جدا کردن ذرات ریز از درشت یا پاک کردن مواد از ناخالصیها استفاده میشود. در مفهوم استعاری و کنایی، این واژه اشاره به بررسی دقیق، تفکیک شدید و جداسازی خوب از بد (سره از ناسره) در جامعه یا اطلاعات دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با کسر غین و سکون راء بهصورت [gheerbāl] تلفظ میشود. جمع تکسیر آن در زبان عربی «غرابیل» است.
در جدول
در کلمات متقاطع، واژه غربال یک پاسخ ۵ حرفی است که به عنوان هممعنی الک یا ابزار بیختن آرد و خاک از آن یاد میشود.
به انگلیسی
برای ابزار فیزیکی غربال از کلمات Sieve و Strainer استفاده میشود و فعل غربالکردن یا الککردن معادل Sift یا Sieve out است.
به عربی
خود واژه غربال در عربی کاربرد دارد. همچنین واژههای منخل و مغرب نیز به همین معنی هستند و فعل آن «غربل» به معنای الک کردن است.
به فارسی
واژه غربال از اصل فارسی باستان «گَربال» یا «کَربال» گرفته شده که پس از ورود به زبان عربی معرب شده و به شکل غربال درآمده است. برابرهای اصیل و رایج فارسی آن شامل پرویزن، الک، بیز و سرند است.
در قرآن
واژه «غربال» عیناً در متن قرآن کریم ذکر نشده است و برای مفاهیمی مثل آزمایش و جداسازی انسانها از واژههایی نظیر «فتنه» یا «تمحیص» استفاده شده است. با این حال، این کلمه در احادیث بسیار مشهور است؛ مانند خطبه ۱۶ نهجالبلاغه از امام علی (ع) که درباره آزمایشهای آخرالزمان میفرماید: «و لَتُغربَلُنّ غربلةً» (قطعاً مانند غربال کردن، زیر و رو و غربال خواهید شد).
جمعبندی و توضیح کامل غربال
واژه غربال ریشه در زبانهای ایرانی باستان (مانند گربال) دارد که به زبان عربی وارد و معرب شده و مجدداً به فارسی بازگشته است. این کلمه در معنای واقعی خود به ابزار مشبکی اشاره دارد که ناخالصیها را از موادی مانند آرد، غلات یا خاک جدا میکند و در صنایع و امور روزمره کاربرد دارد.
علاوه بر کاربرد فیزیکی، غربال در فرهنگ، ادبیات و روایات اسلامی جایگاه استعاری بسیار مهمی دارد. این کلمه نمادی از آزمونهای سخت، تفکیک سره از ناسره و جداسازی حق از باطل است. امروزه مشتقات این واژه مانند «غربالگری» در علوم پزشکی، اجتماعی و آماری به معنای فیلتر کردن و پایش دقیق دادهها یا افراد به وفور استفاده میشود.