یعنی چه
جنوب یکی از چهار جهت اصلی قطبنما و جغرافیا است. در لغتنامههای کهن به معنای باد دست راست یا بادی که از سمت قبله میوزد نیز آمده است. این واژه در اصل از ریشه عربی به معنی پهلو گرفته شده، زیرا برای کسی که رو به مشرق میایستد، این جهت در سمت راست (پهلو) او قرار میگیرد.
متضاد
اصلیترین واژه متضاد برای این جهت، شمال است. در زبان پارسی کهن و میانه نیز از واژههای اپاختر یا نسا به عنوان متضاد آن استفاده میشد.
هم خانواده
این کلمه وامواژهای از زبان عربی است و بر اساس ریشه سه حرفی (ج-ن-ب) با کلماتی که به مفهوم پهلو، کناره یا متمایل شدن به یک سو مرتبط هستند، همخانواده است.
جمله سازی
تلفظ
واژه جنوب در زبان فارسی به صورت جَنوب (Janūb) با فتحه روی حرف جیم و ضمه روی نون تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق و مستقیم برای این کلمه در جدول خود واژه «جنوب» با ۴ حرف است. معادلهای دیگر آن مانند نیمروز (۶ حرفی) یا دشتر (۴ حرفی) نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این جهت با واژه South بیان شده و در جغرافیا و قطبنما با حرف اختصاری S نشان داده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است. در متن قرآن خود کلمه جَنوب به عنوان جهت جغرافیایی به کار نرفته، اما شکل جمع کلمه جَنب (به معنی پهلو) به صورت «جُنُوب» در آیاتی مانند آیه ۱۹۱ سوره آلعمران آمده است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به این جهت جغرافیایی از واژه گونی (Güney) استفاده میشود.
به فارسی
در زبان پارسی میانه و کهن، معادلهای اصیلی مانند نیمروز، اواخشتر و دشتر برای این جهت وجود داشته است. وجه تسمیه نیمروز این است که در زمان ظهر (نیمروز) در نیمکره شمالی، خورشید در دقیقترین حالت خود در سمت جنوب قرار دارد.
نماد چیست
جنوب در فرهنگ عامه و نمادشناسی ایران یادآور گرما، تابستان، آفتاب سوزان، خرما و خونگرمی مردم این اقلیم است. در مکاتب فکری قدیمی و سنتی مانند فنگشویی نیز جنوب به عنوان نماد عنصر آتش، شهرت، روشنایی و فصل تابستان شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جنوب
واژه جنوب یکی از چهار جهت اصلی جغرافیایی است که ریشهای عربی دارد و از ماده «جنب» به معنی پهلو گرفته شده است؛ چرا که این جهت در سمت راست یا پهلوی فردی قرار میگیرد که رو به مشرق ایستاده باشد. در زبان پارسی کهن، از این جهت با نامهایی چون «نیمروز» یاد میشد، زیرا در نیمکره شمالی خورشید در میانه روز دقیقاً در این سمت قرار میگیرد.
این واژه علاوه بر کاربرد دقیق جغرافیایی و ناوبری خود که در قطبنماها با حرف S متمایز میشود، بار فرهنگی و نمادین گستردهای دارد. در فرهنگ ایرانی، جنوب همواره با مفاهیمی چون گرما، آفتاب درخشان، رویش خرما و اصطلاحاً خونگرمی و صمیمیت مردمانش گره خورده است و در نظامهای سنتی جهان نیز مظهر عنصر آتش و روشنایی به شمار میرود.