یعنی چه
این اصطلاح در زبان فارسی ادبی به معنای رنگینکمان است. واژهای وامگرفته از زبان عربی که از دو جزء «قوس» به معنی کمان و «قُزَح» (که روایات مختلفی درباره آن وجود دارد، از جمله رگههای رنگی یا نامهای اساطیری) تشکیل شده است و مجازاً به کمانی چندرنگ در آسمان پس از بارش باران اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب در زبان مبدأ و ساختار ادبی آن «قَوْسِ قُزَح» (qaws-e qozaḥ) است که در آن قَوْس با فتح قاف و سکون واو، و قُزَح با ضمه قاف و فتحه زاء خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «قوس و قزح» به عنوان پاسخ ۷ حرفی برای طراحان کاربرد دارد. همچنین کلمات مترادفی چون آژفنداک، افکند و کمان رستم نیز به عنوان پاسخهای جایگزین برای پدیده رنگینکمان استفاده میشوند.
به انگلیسی
معادل رایج و دقیق این واژه در زبان انگلیسی کلمه Rainbow است که از ترکیب rain (باران) و bow (کمان) ساخته شده است.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر ترکیب اصلی «قوس قزح»، از عبارت «قوس المطر» به معنای کمانِ باران نیز برای توصیف این پدیده جوی استفاده میشود.
در قرآن
ترکیب «قوس و قزح» در متن قرآن کریم وجود ندارد. واژه «قوس» به صورت تثنیه یعنی «قَوْسَیْنِ» یکبار در آیه ۹ سوره نجم («فَکَانَ قَابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنَى») آمده است که در آنجا به معنی اندازه دو کمان برای توصیف تقرب و نزدیکی شدید در معراج است و ارتباطی با پدیده رنگینکمان ندارد.
نماد چیست
در فرهنگهای گوناگون ملل، قوس و قزح یا همان رنگینکمان نمادی متبلور از امید، صلح، پیوند میان زمین و آسمان، و تمام شدن طوفان و سختیهاست. در عهد عتیق نیز از آن به عنوان نشانه پیمان خداوند با انسان یاد شده است.
جمعبندی و توضیح کامل قوس و قزح
عبارت «قوس و قزح» یک ترکیب ترکیبی وامگرفته از زبان عربی است که در ادبیات کلاسیک و کهن فارسی به وفور برای توصیف پدیده طبیعی رنگینکمان به کار رفته است. واژه «قوس» به معنای کمان بوده و در مورد «قزح» دیدگاههای ریشهشناختی متعددی وجود دارد؛ برخی آن را به معنای خطوط و رگههای رنگارنگ میدانند و برخی دیگر آن را به باورهای اساطیری قدیمی پیوند میدهند. این عبارت با هفت حرف یکی از کلمات پرکاربرد در حل جدولهای کلمات متقاطع نیز به شمار میرود.
اگرچه خود این واژه ترکیبی در قرآن کریم ذکر نشده، اما مفهوم پدیدههای طبیعی همواره مورد توجه کتابهای آسمانی بوده است. در فرهنگ جهانی، این پدیده فراتر از یک رویداد فیزیکی و جوی، به عنوان مظهر صلح، امید، دگرگونی مثبت و تنوع شناخته میشود که پس از ابرهای تاریک و بارانهای سنگین، روشنایی و زیبایی را به آسمان بازمیگرداند.