یعنی چه
در لغت به معنی ضایعکننده و از دست دهنده است. در اصطلاح فقه و اصول، به مقدمهای گفته میشود که اگر مکلف آن را پیش از فرا رسیدن وقتِ واجب اصلی انجام ندهد، انجام آن واجب در وقتش ممتنع و فوت میشود؛ مانند تهیه گذرنامه پیش از فرا رسیدن ایام حج.
تلفظ
این کلمه با فتح ميم، فتح فاء، واو مشدد و مکسور و فتح تاء تلفظ میشود (مَفوِّتَه) که شکل مؤنث «مفوِّت» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «مقدمه فوتکننده عمل در فقه» یا «از بینبرنده»، واژه ۵ حرفی «مفوته» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون تخصصی حقوقی و فقهی انگلیسی، برای انتقال مفهوم مقدمه مفوته از عباراتی که بیانگر سلب یا از دست رفتن حق و عمل بر اثر کوتاهی پیشین هستند، استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و اسم فاعل مؤنث از باب تفعیل (تفویت) از ریشه «ف و ت» میباشد.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این کلمه «فوتکننده»، «تباهکننده» و «از بینبرنده» هستند. در برگردان اصطلاحی، میتوان آن را به «مقدمه واجبِ زماندار» یا «پیشنیاز فوتشدنی» تعبیر کرد.
در قرآن
عین کلمه «مفوته» در متن قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، ریشه سه حرفی آن یعنی «ف و ت» در آیاتی نظیر آیه ۳ سوره ملک (...مَا تَرَىٰ فِي خَلْقِ الرَّحْمَٰنِ مِنْ تَفَاوُتٍ...) به معنی دگرگونی و خلل، و همچنین در اصطلاحات دیگر به معنی از دست رفتن آمده است.
نماد چیست
واژه مفوته نماد مادی یا فرهنگی خاصی در ادبیات ندارد. این واژه صرفاً یک اصطلاح انتزاعی و حقوقی-فقهی است که لزوم آیندهنگری و انجام به موقع مقدمات کارها را برای جلوگیری از تباه شدن اصل هدف گوشزد میکند.
جمعبندی و توضیح کامل مفوته
واژه «مفوته» اصالتاً کلمهای عربی و اسم فاعل مؤنث از ریشه «فوت» است که به معنای از بینبرنده، ضایعکننده یا موجب اتلاف زمان و عمل به کار میرود. این کلمه در زبان فارسی به صورت مستقل کاربرد عام ندارد، بلکه به عنوان یک اصطلاح تخصصی در فقه و اصول فقه تحت عنوان «مقدمه مفوته» شناخته میشود؛ مقصود از آن، کار یا پیشنیازی است که اگر قبل از رسیدن زمانِ تکلیف اصلی انجام نشود، انجام آن تکلیف در وقتش غیرممکن خواهد شد.
از سوی دیگر، در ریشهیابی محاورهای و گفتار عامیانه، گاهی ممکن است شبهاتی ایجاد شود که این واژه با مشتقات کلمه «مفت» (مانند مفتخور یا بیارزش) در ارتباط است، اما از نظر لغوی و منابع معتبر، کاربرد اصیل و علمی آن دقیقاً همان اصطلاح فقهیِ برخاسته از ریشه تفویت و فوت است. بنابر این، مفوته ابزاری مفهومی برای تبیین لزوم آمادگیهای قبلی در کارهای زماندار است.