یعنی چه
واژه «نَختِمُه» (ساخته شده از فعل مضارع نَختِمُ + ضمیر هُ) یک عبارت و فعل عربی است و به عنوان کلمه مستقل فارسی شناخته نمیشود. این واژه به معنی «بر آن مهر میزنیم»، «آن را به پایان میرسانیم» یا «آن را میبندیم» است. در بافت اصطلاحی و قرآنی به معنای بستن و قفل کردن یک مسیر یا عضو به گونهای است که امکان دخل و تصرف در آن نباشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه قرآنی به صورت «نَخْتِمُهُ» (nakh-ti-mu-hu) است که در آن نون و تاء دارای فتحه، خاء دارای سکون، تاء دارای کسره، ميم دارای ضمه و هاء مفعولی نیز دارای ضمه است.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، اگر برای پرسشهایی نظیر «فعل قرآنی به معنی مهر میزنیم بر آن» یا «ریشه ختم در آیه ۶۵ سوره یس» به دنبال یک پاسخ ۵ حرفی باشید، کلمه دقیق «نختمه» پاسخ صحیح شماست.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم و متون اسلامی، این عبارات برای رساندن مفهوم بستن قطعی و مهروموم کردن به کار میروند.
به ترکی
در زبان ترکی برای بیان این مفهوم قرآنی از فعل ملوک به معنای مهر زدن و مسدود کردن استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این واژه به فارسی در قالب عبارات فعلی مانند «پایان میدهیم»، «مهر میزنیم» و «آغاز را بر آن میبندیم» صورت میگیرد. این کلمه ریشه اصیل فارسی ندارد و یک وامواژه یا عبارت صرفی عربی است.
در قرآن
این واژه (در اصل فعل نَختِمُ) به طور مشخص در آیه ۶۵ سوره مبارکه یس آمده است: «الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَىٰ أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ»؛ یعنی «امروز بر دهانهایشان مِهر میزنیم و دستهایشان با ما سخن میگویند و پاهایشان به آنچه انجام میدادند گواهی میدهند.»
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و تفسیر قرآنی، این واژه و مفهوم مهر خوردن دهان نماد «اتمام حجت قطعی» و «سلب قدرت دروغگویی و تکذیب» در روز رستاخیز است؛ جایی که اعضا و جوارح بدن انسان به امر الهی خود به سخن میآیند و حقیقت را عیان میکنند. در ادبیات و عرفان نیز نمادی از پایان قطعی یک دوره یا جمعبندی نهایی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نختمه
واژه «نختمه» یک ساختار فعلی در زبان عربی (فعل مضارع متکلممعالغیر به همراه ضمیر مفعولی) از ریشه ثلاثی مجرد «خ ت م» است. این کلمه به عنوان یک واژه مستقل یا اصیل در زبان فارسی وجود ندارد و کاربرد آن عمدتاً به متون دینی، تفاسیر قرآنی و جداول کلمات محدود میشود. معنای اصلی و بنیادین آن «مهر زدن، بستن و به پایان رساندن چیزی» است.
شهرت اصلی این واژه به دلیل حضور در آیه ۶۵ سوره یس است که به توصیف وقایع قیامت و مهر و موم شدن دهان گناهکاران میپردازد. از نظر معنایی، کلماتی مانند خاتمه، خاتم، اختتام و مختوم همخانوادههای پرکاربرد این واژه در زبان فارسی هستند که همگی مفهوم پایانبخشی یا بستن را با خود یدک میکشند.