یعنی چه
واژه «استرخا» در اصل یک مصدر عربی است که به معنای سست شدن، نرم شدن و افتادگی عضلات یا اندامها به کار میرود. در اصطلاحات پزشکی امروز و روانشناسی، این واژه معادل «ریلکسیشن» یا آرامسازی عضلانی و رفع انقباض است. همچنین در کتابهای کهن داروشناسی و طب سنتی، این کلمه ریشهای یونانی نیز دارد که به عنوان نامی برای «زرنیخ سرخ» (یک کانی طبیعی) استفاده میشده است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت اِستِرخا (esterkhā) و در اصل عربی با همزه پایانی به صورت اِستِرخاء تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه ۶ حرفی «استرخا» معمولاً در پاسخ به راهنماهایی همچون «سستی عضلات»، «شل شدن اندام در طب قدیم» یا «زرنیخ سرخ» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای معنای رایج پزشکی و روانشناسی آن از Relaxation و برای معنای کانیشناسی سنتی آن از واژه Realgar استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی و از باب استفعال است که در زبان مبدأ نیز برای رهایی از انقباض و استراحت عضلانی به کار میرود.
به فارسی
برابرهای دقیق فارسی این واژه شامل سستی عضلات، شل شدگی، رخوت و فروهشتگی اندامها است. در کاربردهای معاصر و روانشناختی میتوان آن را به آرامسازی تن یا تنآسایی تعبیر کرد.
در قرآن
بررسی منابع قرآنی نشان میدهد که کلمه «استرخا» یا صورتهای فعلی و اسمی همریشه با آن (از ریشه ر-خ-و) کاربرد مستقیم و مشهوری در متن قرآن کریم ندارند و اصطلاحی کاملاً لغوی، پزشکی و عرفانی است.
جمعبندی و توضیح کامل استرخا
واژه استرخا (یا استرخاء) مفهومی دوگانه در تاریخ زبان و علم دارد. در وجه اول و رایجتر آن، مصدری عربی از ریشه «رخو» است که ورودش به طب و روانشناسی فارسی، معنای سست شدن عضلات، رفع انقباض، فروهشتگی اندامها و در نهایت رسیدن به ریلکسیشن و آرامش بدنی را رقم زده است. در طب سنتی، حالاتی مانند فلج موضعی یا شلی عصب را نیز نوعی استرخا مینامیدند.
در وجه دوم که کمتر شناخته شده است، این کلمه معرب یک واژه یونانی کهن است که در کتابهای داروشناسی قدیمی به عنوان نامی برای «زرنیخ سرخ» (کانی حاوی آرسنیک و گوگرد) به کار میرفته است. امروزه کاربرد دارویی آن منسوخ شده و این واژه بیشتر در متون تخصصی روانشناسی و پزشکی برای توصیف حالت رهایی از تنشهای فیزیکی استفاده میشود.
در ساختار جدول و لغتنامه، استرخا کلمهای ۶ حرفی است که مترادفهای دقیق آن رخوت، سستی و شلی عضلات هستند و نقطه مقابل مفاهیمی چون انقباض، تشنج و سفتی قرار میگیرد.