معنی
تضرع در لغت به معنای ابراز عجز، درماندگی و فروتنی کامل است. این حالت معمولاً در بستر مناجات و دعا شکل میگیرد که در آن شخص تمام غرور خود را کنار گذاشته و با التماس و خشوع قلبی از پیشگاه پروردگار یا مقامی بالاتر طلب حاجت میکند.
یعنی چه
وقتی کسی تضرع میکند، یعنی در نهایت سادگی و بیپناهی، دستهایش را به سوی آسمان بلند کرده و با چشمانی اشکبار و دلی شکسته، نیاز خود را فریاد میزند. این مفهوم نقطه مقابل کبر و خودخواهی است.
مترادف
این کلمات همگی بیانگر حالتهای مختلف فروتنی، التماس و صدا زدن همراه با رنج و نیاز هستند.
متضاد
واژههایی که نشاندهنده غرور، خودبزرگبینی و سنگدلی هستند، در تضاد مستقیم با مفهوم تضرع و خضوع قرار دارند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سه حرفی عربی (ض ر ع) مشتق شدهاند و به مفاهیمی نظیر زاریکننده یا حالت خضوع اشاره دارند.
ریشه
این واژه از ریشه «ضَرْع» (به معنای پستان شیرده) کنایه گرفته شده است؛ چرا که حرکت مداوم انگشتان دست در زمان دوشیدن، به حالت تکان دادن دستها و انگشتان انسان درمانده در زمان التماس و دعا تشبیه شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پرسشهایی با عنوان «زاری و خضوع» یا «التماس به درگاه خدا» معمولاً با پاسخ ۴ حرفی «تضرع» یا مترادفهای آن حل میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژه Supplication بیشتر در بافتهای مذهبی و رسمی برای نشان دادن اوج تواضع در برابر خداوند استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تضرع
واژه تضرع یکی از مفاهیم عمیق در فرهنگ دینی و عرفانی است که به حالت تسلیم مطلق و انقطاع کامل انسان از اسباب مادی اشاره دارد. این کلمه که بارها در قرآن کریم (مانند آیه ۵۵ سوره اعراف) مطرح شده، به عنوان کلید رفع بلا و سختیها معرفی میگردد. در واقع، تضرع زمانی رخ میدهد که انسان به عجز خود پی برده و غرور خود را در برابر قدرت بیپایان الهی میشکند.
از نظر فیزیکی و ظاهری، این حالت معمولاً با بلند کردن دستها رو به آسمان، جاری شدن اشک و تکان دادن انگشتان همراه است. در ادبیات فارسی و متون عرفانی نیز تضرع به عنوان دروازه اصلی اجابت دعا و نماد بندگی راستین شناخته میشود که دل را صفا داده و مسیر رحمت الهی را هموار میسازد.