یعنی چه
این اصطلاح در زبان عامیانه و محاورهای به معنای بخت بد، طالع شوم، سرنوشت ناگوار و داشتن بداقبالی مداوم در زندگی به کار میرود. همچنین گاهی به دلیل شباهت لفظی و بدنامی تاریخی، شکل تحریفشده یا کنایی از نام پادشاه ستمگر بابل یعنی «بختنصر» است.
تلفظ
بَختُ النَّحس /bax-ton-nahs/
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع طالع شوم یا سرنوشت بد، عبارت «بخت النحس» با ۸ حرف یا معادلهای آن مانند «بداقبالی» کاربرد دارد. اگر مقصود پادشاه بابل باشد، «بخت نصر» صحیح است.
به انگلیسی
برای مفهوم طالع شوم از ترکیباتی مثل bad luck یا cursed fortune استفاده میشود. در صورتی که منظور پادشاه تاریخی بابل باشد، معادل دقیق آن Nebuchadnezzar است.
به عربی
در زبان عربی برای بیان مفهوم سرنوشت بد از «سوء الطالع» استفاده میشود. نام پادشاه بابلی نیز در منابع عربی به صورت «بُختُنَصَّر» ثبت شده است.
به فارسی
مترادفهای اصیل فارسی این عبارت شامل واژههایی چون «شومبختی»، «بدبختی»، «بداقبالی»، «تیرهروزی» و «سیاهبختی» است.
در قرآن
عبارت «بختالنحس» در قرآن نیامده است. با این حال، واژه «نحس» به صورت «یوم نحس» (روز شوم و عذاب) در قرآن ذکر شده است. همچنین طبق نظر مفسران، عبارت «عِباداً لَنا أُولی بَأسٍ شَدیدٍ» در سوره اسراء که به مجازات قوم بنیاسرائیل اشاره دارد، مربوط به لشکر پادشاه بابل (بختنصر) است.
نماد چیست
این واژه نماد سیاهبختی، تقدیر شوم، فرجام ناگوار و گره خوردن کارها در فرهنگ عامه است. در بعد تاریخی نیز به دلیل همپوشانی لفظی با بختنصر، نمادی از ستمگری، ویرانگری، ظلم بیحد و حصر و عذاب الهی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل بخت النحس
واژه «بختالنحس» یک ترکیب وصفی عامیانه و تلفیقی از «بخت» (فارسی میانه به معنی سهم و سرنوشت) و «نحس» (عربی به معنی شوم و بدشگون) است که در ادبیات محاورهای برای اشاره به بالاترین میزان بداقبالی، سوءطالع و روزگار تیره به کار میرود.
از سوی دیگر، این عبارت یک اشتباه شنیداری و تلفظی رایج در میان عموم مردم از نام پادشاه مشهور و ستمگر بابل باستان، یعنی «بختنصر» (نبوکدنصر دوم) است. مردم به دلیل کارنامه سیاه و اعمال شوم این پادشاه در ویرانی اورشلیم، گاهی به اشتباه بخش دوم نام او را به «نحس» تغییر داده و ترکیب «بختالنحس» را ساختهاند.
بنابراین، این کلمه در دایره المعارف کاربردی دوگانه دارد؛ در متون ادبی و عامیانه روزمره به معنای طالع شوم و بدشانسی مفرط است، و در ریشهیابی تاریخی، به عنوان شکل تحریفشده نام پادشاهی ویرانگر شناخته میشود که نماد عذاب و ستمگری است.