معنی
واژهٔ قجاوند در فرهنگهای لغت عمومی به عنوان یک کلمهٔ دارای معنی واژگانی مستقل ثبت نشده است، بلکه یک اسم خاص (Proper Noun) است که به عنوان نام خانوادگی، نام طایفه و در مواردی نام جغرافیایی کاربرد دارد. بر اساس تحلیلهای ریشهشناختی، این نام از ترکیب «قُجا/قوجا» (در ترکی به معنی پیر، دانا و بزرگ) و پسوند نسبت و طایفگی «ـوند» ساخته شده است.
یعنی چه
این واژه اشاره به اصالت خانوادگی یا طایفهای دارد و یعنی «منسوب به پیر و بزرگ طایفه» یا «بزرگزاده». روایتی تاریخی نیز وجود دارد که آن را شکل تغییریافته و اشتباه ثبتیِ واژهٔ «خوجاوَند» (منطقهای در قرهباغ) میداند که اهالی آن در گذشته به مناطق مرکزی ایران مانند فریدن اصفهان کوچ کردهاند.
مترادف
به دلیل اسم خاص بودن، این کلمه مترادف مستقیم واژگانی در زبان فارسی ندارد؛ اما از نظر معنای ترکیبی و اجزای سازنده، کلماتی مانند بزرگزاده و پیرزاد به مفهوم آن نزدیک هستند. همچنین قاجاوند و غجاوند صورتهای نوشتاری و آوایی دیگر آن محسوب میشوند.
متضاد
از آنجا که قجاوند یک اسم خاص (نام فامیل و طایفه) است و جنبهٔ صفت یا مصدر معنایی ندارد، واژهٔ متضاد و مخالفی برای آن در زبان فارسی تعریف نشده است.
هم خانواده
واژههایی که از نظر ریشهٔ طایفهای، تغییرات آوایی یا اجزای ساختاری با این کلمه مشترک هستند، همخانوادههای آن به شمار میروند.
ریشه
ریشهٔ این واژه ترکیبی از دو زبان مختلف است. بخش اول آن «قوجا» یا «قُجا» ریشه در زبان ترکی دارد که به معنای پیر، بزرگ، ریشسفید و فرد دانا است. بخش دوم آن یعنی پسوند «ـوند» یک پسوند اصیل ایرانی (رایج در فارسی و لری) است که برای نشان دادن نسبت، خویشاوندی، تعلق و ساخت نام طوایف به کار میرود.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طایفهای با این مشخصات یا نام خانوادگی خاص مد نظر باشد، پاسخ دقیق آن واژهٔ «قجاوند» است که از ۶ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
از آنجا که این واژه یک اسم خاص است، در زبانهای خارجی معنای لغوی ندارد و صرفاً به صورت صوتی آوانویسی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قجاوند
واژهٔ «قجاوند» در زبان فارسی به عنوان یک کلمهٔ عام با معنای مستقل در لغتنامههای معتبری چون دهخدا، معین و عمید ثبت نشده است. این واژه در حقیقت یک اسم خاص شامل نام خانوادگی، نام طایفه و یا نام جغرافیایی است که ریشهای تلفیقی و جالب دارد.
بر اساس تحلیلهای قومشناسی و زبانشناختی، این نام از ترکیب کلمهٔ ترکی «قوجا» یا «قُجا» (به معنای ریشسفید، بزرگ و دانا) و پسوند الحاقی و ایرانی «ـوند» (به معنای طایفه و وابسته) شکل گرفته است که در مجموع مفهوم «طایفهٔ بزرگ» یا «بزرگزاده» را تداعی میکند. همچنین برخی منابع اصالت آن را به منطقهٔ «خوجاوند» در قرهباغ نسبت میدهند که بر اثر مهاجرتهای تاریخی و تغییرات تلفظی، در بخشهایی از مرکز ایران به این صورت ثبت شده است.