معنی
عنایت در زبان فارسی به معنای مهربانی، شفقت، توجه و رسیدگی به امور کسی است. در متون ادبی و عرفانی، این واژه بیشتر به بخشش خاص و لطف ویژه خداوند (لطف الهی) اشاره دارد که بدون پیشزمینه یا استحقاق قبلی شامل حال بندگان میشود.
یعنی چه
وقتی میگویند کسی به دیگری عنایت دارد، یعنی به او توجه خاصی مبذول داشته، او را مورد مرحمت خود قرار داده و از روی لطف و بزرگواری به او کمک یا حمایت میرساند.
مترادف
این واژهها در بافتهای مختلف ادبی و روزمره میتوانند به جای عنایت استفاده شوند و همگی بار معنایی نیکوکاری و بزرگمنشی دارند.
متضاد
در اصطلاحات کلامی و عرفانی، واژه «خذلان» دقیقترین نقطه مقابل عنایت الهی است و به معنای واگذاشتن فرد به حال خود و سلب توفیق از اوست.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سه حرفی عربی «ع ن ی» مشتق شدهاند که در اصلِ معنایی خود به مفهوم اهمیت دادن و قصد کردن مرتبط هستند.
ریشه
این واژه مصدری عربی از ریشه «ع ن ی» (عَنِیَ/یَعْنِی) است. فعل پایه آن به معنی مشغول شدن، اهتمام ورزیدن، اهمیت دادن و توجه کردن به چیزی است که پس از ورود به زبان فارسی به صورت اسم کاربرد گستردهای یافته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «عنایت» یک پاسخ ۵ حرفی رایج برای راهنماهایی همچون «لطف و توجه»، «مرحمت» یا «التفات» است.
به انگلیسی
انتخاب معادل انگلیسی بستگی به سیاق کلام دارد؛ در مفاهیم مذهبی و عرفانی بیشتر از Grace و در روابط اجتماعی از Favor یا Kindness استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عنایت
واژه «عنایت» از جمله کلمات عمیق و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد. این کلمه در اصل به معنای توجه، دقت، اهتمام و رسیدگی شفقتآمیز به امور دیگران است. در تعاملات روزمره، این واژه نشاندهنده بزرگواری، مرحمت و لطف یک شخص به فرد دیگر است و به نوعی حس احترام و سپاسگزاری را منتقل میکند.
در حوزه عرفان و ادبیات کلاسیک فارسی، عنایت بار معنایی ویژهای پیدا میکند و به عنوان نمادی از «لطف بیدلیل و فضل الهی» شناخته میشود؛ یعنی رحمتی از جانب پروردگار که فراتر از استحقاق و طاعت بنده، شامل حال او میگردد. جالب توجه است که با وجود کاربرد فراوان این مفهوم در فرهنگ اسلامی، خودِ لفظ «عنایت» به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده، هرچند مشتقات دیگر ریشه آن (مانند عَنَتْ) و مفاهیم همسو با آن مثل رحمت و فضل الهی به وفور دیده میشوند.