یعنی چه
این عبارت در لغت به معنای «زنانِ صاحبِ خویشاوندی» است (جمع ذات الرحم). در اصطلاح فقهی و حقوقی به آن دسته از خویشاوندان نسبی متوفی گفته میشود که جزو «اصحاب فرض» (دارندگان سهم معین ارث در قرآن) و «عصبه» (خویشاوندان ذکور پدری) نیستند؛ مانند دایی، خاله، عمه، و فرزندان دختر.
تلفظ
این عبارت به صورت «ذَواتُ الرَّحِم» تلفظ میشود. کلمه «ذوات» جمع «ذات» به معنی صاحبان است و «الرحم» (زِهدان) کنایه از پیوند خونی و خویشاوندی دارد.
در جدول
پاسخ این معما در جدول، کلمه ۹ حرفی «ذوات الرحم» است. شکل رایجتر فقهی آن نیز «ذوی الارحام» نام دارد.
به انگلیسی
در حقوق و نسبشناسی انگلیسی، برای اشاره به این گروه از بستگان مادری یا خویشاوندان خونی از واژههای تخصصی فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان و فقه عربی، شکل جمع «ذوو الأرحام» بسیار مصطلحتر و معیارتراست و «ذوات الرحم» کمتر به صورت مستقل در متون اصلی استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادلهای دقیق این اصطلاح در زبان فارسی شامل واژههایی چون «خویشاوندان نسبی»، «بستگان مادری»، «اقربا» و «نزدیکان خونی» است.
در قرآن
خود عبارت «ذوات الرحم» در قرآن نیامده است، اما شکل جمع آن یعنی «أُولُو الْأَرْحَامِ» در آیاتی مانند آیه ۷۵ سوره انفال و آیه ۶ سوره احزاب به کار رفته که بر اولویت خویشاوندان در ارث و روابط خانوادگی تأکید دارد. همچنین کلمه «الأرحام» در آیه ۱ سوره نساء ذکر شده است.
نماد چیست
این عبارت به عنوان یک اصطلاح فقهی-حقوقی، نماد تصویری یا سنتی خاصی ندارد؛ اما در فرهنگ اسلامی، نماد پیوند عمیق خونی، مسئولیت اخلاقی میان بستگان و مفهوم والا و کلیدی «صله رحم» (حفظ ارتباطات خانوادگی) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ذوات الرحم
عبارت «ذوات الرحم» در لغت به معنای زنان صاحب خویشاوندی یا بستگان نسبی است. در اصطلاحات فقهی و حقوق اسلامی، این کلمه (و بیشتر صورت جمع آن یعنی ذویالارحام) به گروهی از خویشاوندان متوفی اشاره دارد که سهم ارث مشخصی در قرآن ندارند و جزو بستگان ذکور پدری نیز به شمار نمیروند، مانند دایی، خاله و فرزندان دختر.
اگرچه این اصطلاح دقیقاً با این لفظ در قرآن کریم ذکر نشده، اما مفاهیم همخانواده آن مانند «أولوا الأرحام» بارها در آیات قرآنی برای بیان اولویت خویشاوندان در روابط اجتماعی و قوانین ارث مورد تاکید قرار گرفته است. در فقه اهل سنت بحث مفصلی درباره میراث این گروه وجود دارد، در حالی که در فقه شیعه، تقسیمبندی ارث در سه طبقه کلی تمام خویشاوندان را پوشش میدهد.
به طور کلی، این عبارت تجسمی از اهمیت پیوندهای خونی و خانوادگی در فرهنگ اسلامی است که با مفهوم کلیدی صله رحم و مسئولیتهای اخلاقی متقابل میان نزدیکان ارتباط تنگاتنگی دارد.