یعنی چه
واژه متواطیه (مؤنث متواطی) در لغت به معنای همدست، همپا و موافق است. در دانش منطق و فلسفه، به لفظ یا مفهوم کلی اشاره دارد که صدق آن بر تمام مصادیق و زیرمجموعههایش کاملاً یکسان، متساوی و بدون تقدم و تأخر یا شدت و ضعف باشد؛ مانند مفهوم «انسان» یا «مثلث» که همه مصادیق آن به یک اندازه انسان یا مثلث هستند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [mo-ta-vā-ti-ye] است که ریشه در زبان عربی دارد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی مانند همسطح، یکسان، متساوی، موافق و همپا کاربرد دارند.
به انگلیسی
در متون تخصصی فلسفی و منطقی غربی، برای رساندن مفهوم متواطی از واژه Univocal استفاده میشود.
به عربی
این واژه از ریشه عربی «و ط أ» در باب تفاعل ساخته شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این واژه شامل همسطح، متساویالدلاله، یکسان و همپا هستند که تساوی در دلالت را میرسانند.
در قرآن
اصل کلمه «متواطیه» به عنوان اصطلاح منطقی در متن قرآن وجود ندارد؛ اما ریشه فعلی آن در آیه ۳۷ سوره توبه به صورت «لِيُوَاطِئُوا» (تا هماهنگ و موافق شوند) و در آیه ۲۰ سوره مزمل به صورت «وَطْئًا» دیده میشود.
نماد چیست
این واژه یک مفهوم انتزاعی منطقی است و نماد تصویری خاصی ندارد، اما در ادبیات عقلی نمادِ برابری مطلقِ مصادیق در ذیل یک عنوان کلی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل متواطیه
واژه «متواطیه» (که شکل مذکر آن متواطی است) از اصطلاحات کلیدی در منطق کلاسیک و فلسفه اسلامی است. این کلمه برای توصیف مفاهیمی به کار میرود که وقتی بر مصادیق خود بار میشوند، هیچگونه شدت، ضعف، تقدم یا تأخری میان آنها وجود ندارد. به عنوان مثال، مفهوم «انسان» یک مفهوم متواطی است، چرا که همه انسانها در اصلِ انسان بودن با یکدیگر برابرند و کسی «انسانتر» از دیگری نیست.
در نقطه مقابل این واژه، اصطلاح «مشکک» قرار دارد؛ مفاهیم مشکک برعکس متواطیه، دارای مراتب و شدت و ضعف هستند، مانند «نور» یا «وجود» که مصادیق پرنورتر و کمنورتر دارند. شناخت واژه متواطیه به درک درست دستهبندی الفاظ و مفاهیم در ساختار استدلالهای فلسفی کمک میکند.